Eurocircuit Valkenswaard: pierwszy tor zbudowany dla rallycrossu

Wieczorem 20 października 1967 r. w kuchni kawiarni De Rietvink w Valkenswaard liczono pieniądze z biletów. Młody klub motocyklowy zaprosił na wyścig na wrzosowisku Lage Heide trzech belgijskich zawodników, ale nie miał w kasie na ich honoraria; umówiono się, że dostaną zapłatę, jeśli po zawodach coś zostanie. Zostało, a Belgowie zajęli całe podium. Na tym samym terenie, kilka kilometrów od granicy z Belgią, trzy i pół roku później otwarto pierwszy w Europie kontynentalnej stały tor rallycrossowy. Dziś Eurocircuit dzieli pięć klubów, a o tym, co wolno na nim robić, rozstrzyga holenderska Rada Stanu.


Lokalizacja	Valkenswaard, Brabancja Północna, Holandia; teren dawnego wrzosowiska Lage Heide
Typ	stały tor rallycrossowy z torem motocrossowym na tym samym terenie
Długość	1033 m, w tym 60 proc. nawierzchni utwardzonej i 40 proc. szutru; 1066 m z pętlą jokera o długości 60 m
Szerokość	od 10 do 16 m
Otwarcie	17 kwietnia 1971 r.
Najszybszy przejazd	2:32,821 na dystansie 4 okrążeń, Martin Schanche, Ford Escort RS 2000, 1995 r. (według operatora)
Operator toru rallycrossowego	Nederlandse Rallycross Vereniging (NRV)
Najważniejsze imprezy	Mistrzostwa Europy FIA w rallycrossie (do 2012 r.), Grand Prix motocrossowych mistrzostw świata (1974–2020), RallyX (od 2025 r.)
Status	czynny, z użytkowaniem ograniczonym tymczasowo orzeczeniem Rady Stanu z maja 2025 r.

Kuchnia kawiarni De Rietvink

Klub, który organizował tamten październikowy wyścig, narodził się przy stolikach De Rietvink jako grupa kibiców lokalnego motocrossowca Pieta Cuijpersa. Kronika Motorcross Vereniging Valkenswaard zapisała, że kariera Cuijpersa szybko przygasła, ale kilku jego zwolenników złapało bakcyla na tyle mocno, że przemianowali klub kibica na Motor- en Automobiel Club de Rietvink i postanowili wrócić z motocrossem do Valkenswaard. Musieli wybrać federację: państwową KNMV z 1904 r. albo południową NMB z 1949 r., które od dziesięcioleci prowadziły ze sobą wojnę tak zaciętą, że start zawodnika jednej z nich na torze drugiej uchodził za skażenie. De Rietvink postawił na KNMV i jeszcze w tym samym roku dostał w nagrodę wolny termin w kalendarzu.

Na wyścigu 20 października 1967 r. pierwszy linię mety minął Jan Boonen, za nim Jaak van Velthoven i Harry Everts; wszyscy trzej Belgowie dostali swoje pieniądze po przeliczeniu kasy. Sukces popchnął klub do założenia fundacji Motorsport Stichting Valkenswaard. KNMV oficjalnie uznała De Rietvink 18 kwietnia 1968 r., a 3 lutego 1969 r. organizacja przyjęła nazwę MSV/MVV, czyli Motor Sport Stichting Valkenswaard i Motor Vereniging Valkenswaard: podwójna struktura miała czysto prawne, finansowe uzasadnienie przy organizacji zawodów. W herbie klubu znalazły się litery MSV, emblemat KNMV, tarcza z motocyklem terenowym i sokół w barwach żółto-błękitnych, nawiązujący do gminy Valkenswaard.

Sobotnie wieczory przed telewizorem

Samochody przyszły na Lage Heide z Venlo. Nederlandse Rallycross Vereniging, holenderskie stowarzyszenie rallycrossowe, powstało w 1969 r. i pierwsze zawody urządzało na wrzosowisku pod Venlo, na wojskowym poligonie, na który nie wolno było wpuszczać publiczności. Klub szukał miejsca, gdzie widzowie będą mile widziani, i znalazł je w Valkenswaard. Eurocircuit otwarto 17 kwietnia 1971 r.; NRV opisuje go jako pierwszy stały tor rallycrossowy na kontynencie europejskim i pierwszy na świecie obiekt zaprojektowany wyłącznie pod rallycross. Inauguracyjny wyścig wygrał Jan de Rooy w DAF-ie 555 Coupé. Organizator serii RallyX powtarza tę samą tezę o pierwszeństwie w skali świata.

Rallycross w Holandii lat 70. był sportem telewizyjnym. Według kroniki NRV do 1980 r. zawody z Valkenswaard pokazywała telewizja, a kraj zostawał w sobotnie wieczory w domu, żeby je oglądać; stowarzyszenie wspomina, że TROS pociągnął potem temat programami „Achteruitrijden” (jazda na wstecznym) i wyścigami przyczep kempingowych. Taką popularność trzeba traktować jako relację operatora, ale tłumaczy ona, dlaczego mały obiekt pod Eindhoven trafił na lata do kalendarza Mistrzostw Europy FIA. RallyX podaje, że holenderska runda mistrzostw Europy odbywała się tu do 2012 r.

Sam tor mierzy 1033 m, z czego 60 proc. to nawierzchnia utwardzona, a 40 proc. szuter. Pierwszy zakręt po długiej prostej startowej nosi imię Pera Eklunda i według RallyX to właśnie tam, na śliskim asfalcie, rozgrywało się najwięcej akcji w mistrzostwach Europy. W 1992 r. obiekt przeszedł gruntowną przebudowę: wokół toru usypano wał z ogrodzeniami bezpieczeństwa na szczycie, podwyższono i wymieniono siatki wokół alei serwisowej, dołożono kilometr bariery. W 2011 r. pojawiła się pętla jokera, a w 2022 r. NRV wymieniło całą podbudowę i warstwę wierzchnią odcinków szutrowych. W latach 2003–2018 na Eurocircuit odbywał się też przedprolog Rajdu Dakar pokazywany przez RTL.

Przez trzy dekady tym wszystkim kierował Sjaak Noordermeer. Latem 2015 r. mówił Omroep Brabant, że jest prezesem od 28 lat i za dwa lata chce odejść, bo „doszedł do wieku, w którym uważa, że powinni to prowadzić młodsi ludzie”. Nie zdążył: zmarł w lutym 2017 r. w wieku 68 lat. KNAF, holenderska federacja sportów samochodowych, przypomniała wtedy, że działał w sporcie od 1973 r., że 10 września 2016 r. został kawalerem Orderu Oranje-Nassau i że pod jego kierownictwem Eurocircuit wyrósł na obiekt wielofunkcyjny, choć jego dewizą było dostać to, czego chciał, nie wydając ani centa.

„To jak rodzina, ze wszystkimi wzlotami i upadkami. I to właśnie lubię w tym najbardziej.”

Piasek Herlingsa

Motocykle nigdy z Lage Heide nie zniknęły. W 1974 r. Sylvain Geboers wygrał tu Grand Prix klasy 250 cm³ mistrzostw świata; portal serii MXGP zauważa, że było to ostatnie wielkie zwycięstwo Belga na arenie międzynarodowej. Klasa 500 cm³ pojawiła się w 1980 r., a pierwszym zwycięzcą był André Vromans; w 1981 r. w klasie 125 cm³ Eric Geboers nie ukończył drugiego biegu i, jak liczy MXGP, to właśnie ten wynik kosztował go tytuł, który przypadł Harry'emu Evertsowi. Podium klasy 125 cm³ z 1987 r., z Dave'em Strijbosem, Pedro Tragterem i Johnem van den Berkiem, portal nazywa złotą erą holenderskiego motocrossu.

Po 18 latach przerwy klasa 250 cm³ wróciła w 1992 r. i od razu wygrał ją Stefan Everts, świeży mistrz świata klasy 125 cm³, który dopiero co przesiadł się na większy motocykl; w Valkenswaard triumfował jeszcze w latach 1994–1996 i w 2004 r. Kręty, ciężki piasek, jak opisuje tor portal serii, najbardziej pasował Jeffreyowi Herlingsowi. Holender wygrywał tu w klasie MX2 co roku od 2010 do 2016 r., za każdym razem oboma biegami; portal serii nazwał go „królem Valkenswaard”. Dopiero w 2017 r., już w klasie MXGP i po powrocie z kontuzji, przegrał z Gautierem Paulinem. Ostatnie Grand Prix rozegrano tu w 2020 r.: Herlings pokonał Tima Gajsera, w MX2 wygrał Tom Vialle, a zaraz potem pandemia przerwała sezon. MX Large pisze o tym wyścigu jako o końcu historii Grand Prix w Valkenswaard; w 2022 r. Holandia nie miała rundy mistrzostw świata, a od 2023 r. gości ją Arnhem.

Plan z 1977 roku

Rallycross został i w 2025 r. dostał nowy impuls: seria RallyX, przenosząc się do Europy, wybrała Eurocircuit na jedno ze swoich miejsc, a w kalendarzu na 2026 r. Valkenswaard figuruje jako pierwsza runda, RallyX South, 25 i 26 kwietnia. Z okazji pięćdziesięciolecia NRV spisało też „Wizję Rallycross 2030”, w której mowa o paliwach alternatywnych i napędzie elektrycznym; według stowarzyszenia kilka zespołów testowało już pierwsze elektryczne samochody na dniu treningowym.

Kłopot leży w papierach. Gmina Valkenswaard przyznaje, że Eurocircuit od lat jest tematem sporów, bo obowiązujący plan zagospodarowania pochodzi z 1977 r. i nie było jasne, co na terenie wolno, a czego nie. Od 2020 r. gmina prowadzi projekt nowego planu dla całego terenu, na którym poza NRV i motocrossowym MVV działają tor BMX Lion D'Or, klub kolarski TWC De Kempen i klub psów policyjnych De Verdediger. Mieszkańców pytano o zdanie w reprezentatywnej sondzie, a 15 lipca 2021 r. rada gminy wybrała spośród pięciu scenariuszy wariant drugi: zapisać w nowym planie istniejący stan fizyczny i dotychczasowe, licencjonowane użytkowanie. Potem ruszyła procedura oceny oddziaływania na środowisko, z badaniami hałasu, jakości powietrza, ekologii i azotu; projekt planu leżał do wglądu od 12 maja do 22 czerwca 2023 r., a 7 listopada 2024 r. rada gminy uchwaliła plan ostateczny.

W maju 2025 r. Rada Stanu, najwyższy sąd administracyjny Holandii, orzekła w sprawie wniosku o zabezpieczenie tymczasowe przeciw temu planowi. Według gminy orzeczenie ogranicza możliwości użytkowania toru przez NRV i MVV do czasu wyroku końcowego; plan obowiązuje, ale w zaostrzonej wersji, i to ona jest w 2026 r. podstawą tego, co dzieje się na Eurocircuit. Gmina czeka na wyznaczenie terminu rozprawy. Do tego czasu w Valkenswaard jeździ się w ramach ustalonych przez sąd: samochody NRV, motocykle MVV, rowery BMX i psy policyjne na jednym wrzosowisku, na którym w 1967 r. zabrakło pieniędzy na honoraria dla trzech Belgów.

Kalendarium

1967: 20 października pierwszy wyścig motocrossowy klubu De Rietvink na wrzosowisku Lage Heide.
1969: klub przyjmuje nazwę MSV/MVV; w tym samym roku powstaje NRV, które organizuje pierwsze zawody rallycrossowe pod Venlo.
1971: 17 kwietnia otwarcie Eurocircuit; pierwszy wyścig wygrywa Jan de Rooy w DAF-ie 555 Coupé.
1974: pierwsze Grand Prix mistrzostw świata w motocrossie (250 cm³), zwycięstwo Sylvaina Geboersa.
1980: koniec regularnych transmisji telewizyjnych rallycrossu; pierwsze GP klasy 500 cm³.
1992: przebudowa toru z wałem ziemnym i nowymi barierami.
1995: najszybszy przejazd w historii toru według NRV, Martin Schanche.
2003–2018: przedprolog Rajdu Dakar dla RTL.
2011: pętla jokera.
2012: ostatnia holenderska runda Mistrzostw Europy FIA w rallycrossie.
2017: śmierć wieloletniego prezesa Sjaaka Noordermeera.
2020: ostatnie Grand Prix motocrossowych mistrzostw świata.
2021: 15 lipca rada gminy wybiera scenariusz nowego planu zagospodarowania.
2022: nowa podbudowa i nawierzchnia odcinków szutrowych.
2024: 7 listopada uchwalenie nowego planu zagospodarowania.
2025: orzeczenie tymczasowe Rady Stanu ograniczające użytkowanie; debiut RallyX na Eurocircuit.