Circuit Zandvoort: het duincircuit dat de Formule 1 twee keer verloor

Op 23 augustus 2026 reikte koning Willem-Alexander de trofee voor de zege in de laatste Grand Prix van Nederland uit aan Lando Norris, terwijl Max Verstappen viel al in de eerste ronde uit. Vier dagen lang kwamen er 325.000 toeschouwers naar het circuit in de duinen, een record voor dit evenement. Zo eindigde de tweede romance van Zandvoort met de Formule 1. De eerste duurde van 1952 tot 1985 en eindigde met schulden, een faillissement en bulldozers.

Locatie	Zandvoort, Noord-Holland, ongeveer 30 km van Amsterdam
Type	permanent wegcircuit, FIA Grade 1-licentie
Lengte	4,259 km in de Grand Prix-configuratie sinds 2020
Aantal bochten	14
Geopend	1948, eerste race op 7 augustus
Ronderecord (race)	1:11,097, Lewis Hamilton, Mercedes-Benz F1 W12 E Performance, F1, 2021
Snelste kwalificatieronde	1:08,662, Oscar Piastri, McLaren MCL39-Mercedes-Benz, F1, 2025
Belangrijkste evenementen	Grand Prix van Nederland F1 (1952–1985, 2021–2026), Masters of Formula 3, DTM, A1GP, Formule E vanaf 2027
Status	actief; sponsornaam MASCOT Circuit Zandvoort

De burgemeester en de bezetter

De band tussen Zandvoort en de autosport begon op 3 juni 1939 met een eendaagse race op een tijdelijk stratencircuit, georganiseerd door plaatselijke enthousiastelingen. Het evenement slaagde, en burgemeester Henri van Alphen zag er een manier in om de badplaats de status terug te geven die zij in de tweede helft van de negentiende eeuw had. Hij begon een permanent circuit in de duinen te plannen, maar het uitbreken van de oorlog legde het werk stil.

De officiële site van het circuit meldt dat de Duitsers Van Alphen uit zijn ambt ontzetten en dat hij in het geheim verder werkte aan de bouw. Volgens Motor Sport Magazine werden na de oorlog de verbindingswegen langs de Noordzeekust gebruikt die het terugtrekkende Duitse leger had achtergelaten.

Na de oorlog werd het circuit een onderdeel van de wederopbouw van de stad. De Nederlandse raceclub riep een panel van deskundigen bijeen dat het tracé van het circuit door de duinen moest uitzetten, en als adviseur voor de lay-out werd Sammy Davis gehaald, winnaar van de 24 uur van Le Mans van 1927. Hans (John) Hugenholtz, oprichter van de club en van 1949 tot 1974 directeur van het circuit, heeft Zandvoort niet ontworpen. De site van het circuit zelf schrijft met een knipoog dat hij in Zandvoort „slechts” directeur was en elders ontwierp, onder meer Suzuka.

Ondanks verzet van landelijke politici was het circuit in 1948 klaar; op 7 augustus werd de eerste race gehouden, die prins Bira van Siam won. De pits, de hoofdtribune en het asfalt waren op tijd af. De ronde mat 4,195 km en bleef in die vorm bestaan tot 1967. Slechts vijf bochten hadden toen een naam: Hoek van Tarzan, Hunserug, Scheivlak, Bos In en Bos Uit. De naam Hunserug komt van Cas Hunse van de Nederlandse motorbond KNMV, die adviseerde een deel van het circuit over een duinrug te leiden; de plek werd een van de hoogste punten van de ronde.

De Grand Prix van Nederland en vijf bochten met een naam

De Formule 1 omarmde Zandvoort snel. Na races buiten het kampioenschap in de voorgaande jaren kwam de Grand Prix van Nederland in 1952 in het wereldkampioenschap, dat toen slechts acht wedstrijden telde; Alberto Ascari won en leidde een drievoudige zege van Ferrari. In de jaren 50 wonnen hier Juan Manuel Fangio, Stirling Moss en Ascari, in het volgende decennium Graham Hill, Jackie Stewart en Jack Brabham. Recordhouder bleef Jim Clark met vier overwinningen, en bij de teams Ferrari met acht.

Het circuit was vanaf het begin geliefd bij de teams en diende vaak voor tests. Geleidelijk werden de openbare wegen die deel uitmaakten van de ronde afgesloten, tot het terrein volledig gesloten was; verder veranderde er twee decennia lang weinig: in 1968 kwam er een muur die de pitstraat scheidde, en in 1972 Armco-vangrails rond de baan. Het hart van de lay-out was de combinatie van een snelle laatste bocht, een lang rechtstuk en de Tarzanbocht, een haarspeld van 180 graden, waar coureurs vanaf volle snelheid remmen op een zeer brede ingang; de duinen deden dienst als natuurlijke tribunes. Het eerste dodelijke slachtoffer van het circuit was volgens de site van het terrein Wim Gerlach, die met Pinksteren 1957 om het leven kwam toen zijn Porsche Carrera Speedster los zand raakte en over de kop sloeg; vangrails waren er nog niet, en de tweede bocht draagt vandaag zijn naam.

Twee branden

Aan het einde van de jaren 60 en het begin van de jaren 70 namen de snelheden toe, terwijl het circuit bij de oude beveiliging bleef. In 1970 kwam Piers Courage om het leven in de snelle bocht Tunnel Oost; de race werd hervat, maar in de paddock heerste, zoals de site van het circuit schrijft, rouw. In 1972 ging de Grand Prix niet door, omdat het terrein de veiligheidskeuring niet doorstond. Voor 1973 werd de snelle bocht Bos In omgebouwd tot de S-vormige Panoramabocht, die snel publiek trok, omdat er veel werd ingehaald.

De terugkeer eindigde in een tragedie. Op 29 juli 1973, in de achtste ronde van zijn tweede F1-race, verloor de 24-jarige Roger Williamson de macht over zijn March 731. De auto ketste af op een slecht bevestigde vangrail, vloog over de baan en kwam op zijn dak tot stilstand; de brandstoftank scheurde en er brak brand uit. Zijn jaargenoot David Purley, die in hetzelfde jaar debuteerde, stopte, probeerde de auto in zijn eentje om te keren en leegde een brandblusser in de cockpit, maar de baanposten hadden geen materieel om het vuur te doven. Williamson stierf aan rookvergiftiging en de race werd niet stilgelegd; Jackie Stewart won voor François Cevert. Purley kreeg enkele maanden later de George Medal, de hoogste Britse burgerlijke onderscheiding voor moed. Motorsport Memorial tekent aan dat het ongeluk bijna op dezelfde plek gebeurde als de crash van Courage, en dat in 2013 voor beide coureurs een gezamenlijk marmeren monument werd onthuld bij de ingang naar het binnenterrein van het circuit.

Na verdere veiligheidsverbeteringen keerde de Grand Prix in 1974 terug, en Niki Lauda won hem. Tegen het einde van het decennium werden opnieuw wijzigingen geëist: in 1979 werd in de S-bochten van Hondenvlak haastig een chicane gelegd, waarbij Lauda en Jody Scheckter adviseerden; RacingCircuits.info oordeelt venijnig dat zij betere coureurs bleken dan ontwerpers, want een jaar later werden de S-bochten vervangen door een nieuwe sectie die naar sponsor Marlboro werd genoemd. Vanaf 1973 mat de ronde 4,226 km.

Het jaar waarin de bulldozers kwamen

De Formule 1 kostte steeds meer, en de veiligheidseisen namen toe. Zonder geld voor aanpassingen en met een schuld na de vorige race organiseerde het circuit de Grand Prix van 1985; op 25 augustus won Lauda, en dat was de laatste overwinning uit zijn loopbaan en de laatste Grand Prix van Nederland voor 36 jaar.

Tegenstanders in de lokale politiek had het circuit vanaf de eerste jaren, en geluid was een vast argument. Een serieus voorstel om het terrein, dat eigendom van de gemeente was, in 1982 te sluiten, riep protesten op en kostte de regerende partij zware verliezen bij de gemeenteraadsverkiezingen. Drie jaar later werd de verkoop goedgekeurd van het deel van de grond dat het dichtst bij de stad lag, voor een vakantiepark, en het gemeentebestuur stelde een veel kortere lay-out voor met aarden wallen die de stad tegen het geluid moesten afschermen. De plannen werden in januari 1987 aangenomen, en daarna ging het circuit failliet. Volgens de site van het circuit werd het terrein in 1988 omgevormd tot „tijdelijk circuit”, waarop de nationale races moesten voortbestaan.

De bulldozers reden halverwege 1989 het terrein op. De nieuwe ronde mat nog maar 2,526 km, oftewel 1,5 mijl; het stuk oud circuit van Hunserug tot Scheivlak en de Marlboro-chicane werd afgesneden en groeide dicht, de rest werd een golfbaan en zomerhuisjes. De bungalows kwamen op de plek van de oude Bos Uit, dus de laatste bocht werd verplaatst, met behoud van de naam. De nieuwe bocht werd in 1989 geopend in aanwezigheid van een vloot reddingsvoertuigen van Nissan en kreeg de naam Nissanbocht; vandaag is dat de Hans Ernst-chicane, naar de directeur die Zandvoort in de jaren 90 opnieuw op de internationale kalender bracht.

Masters en het weer aangroeien van het circuit

De redding bleek een idee voor een race buiten het kampioenschap, waarin de beste coureurs uit de Formule 3 moesten uitmaken wie van hen de beste was. De Marlboro Masters of F3 begon in 1990 en werd snel het grootste evenement van het circuit, dat opkomende sterren uit de Europese racerij trok. De lijst van winnaars en podiumplaatsen verklaart waarom dat werkte: David Coulthard, Jos Verstappen, Tom Coronel, Christian Klien, en op de hoogste trede van het podium stonden ook Lewis Hamilton, Nico Hülkenberg, Valtteri Bottas en Max Verstappen.

Het geld en het prestige van de Masters maakten het mogelijk de lang geplande verlenging alsnog uit te voeren. In 1998 verrezen nieuwe pitgebouwen, en in 1999 was de uitbreiding klaar: de ronde liep weer via Slotemakerbocht en Scheivlak, om daarna scherp naar rechts een nieuwe lus in te draaien bij de resten van de oude Marlborobocht. In de nieuwe tijd kwam een tabaksnaam niet in aanmerking, dus de bocht werd Mastersbocht genoemd. De site van het circuit wijst op de verandering van richting: voor 1989 reed men na Scheivlak een combinatie links-rechts, sinds 1999 draait de baan naar rechts. De Grand Prix-configuratie van 1999–2019 mat 4,307 km.

Het langere circuit trok de DTM, die in 2001 naar Nederland kwam en tot 2013 elk jaar terugkeerde, en de A1GP-serie met races die door wel 120.000 toeschouwers werden bekeken; in 2006 reed Jeroen Bleekemolen hier een thuisrace voor een uitzinnig publiek. Geluid bleef een probleem: gerechtelijke beperkingen op het aantal „luide dagen” verdreven de Masters voor twee jaar naar het Belgische Zolder, en het provinciebestuur onderzocht de bouw van een vervangend circuit in Julianadorp in het noorden van het land; het eindigde met de ondertekening van een nieuw pachtcontract voor de grond, die volgens RacingCircuits.info races tot ten minste 2041 verzekert. In 2008 vierde het circuit zijn zestigjarig bestaan met een parade door het centrum van Zandvoort, en in 2012 werd de eerste Historic Grand Prix gehouden.

Een prins, Verstappen en twee verkante bochten

Begin 2016 kocht het bedrijf Chapman Andretti Partners het terrein, opgericht door de ondernemers Menno de Jong en Bernhard van Oranje, Nederlandse prins en af en toe GT-coureur. De nieuwe directie vormde het bedrijf om van een „oud circuit aan de kust” tot een zakelijk en recreatief centrum dat het hele jaar draait, en na toestemming voor meer geluidsdagen verschenen op de kalender de ADAC GT Masters, het Europees kampioenschap Formule 3 en de Blancpain Sprint Series. In de jaren 2017–2019 trokken de „Jumbo Racedagen, driven by Max Verstappen” honderdduizend fans en, zoals de exploitant schrijft, de aandacht van Formula One Management. Op 14 mei 2019 werd de terugkeer van de Grand Prix van Nederland aangekondigd, met een contract voor ten minste drie jaar, te beginnen in 2020.

Het circuit moest een FIA Grade 1-licentie krijgen, de voorwaarde om de Formule 1 te mogen ontvangen. De verbouwing werd ontworpen door Jarno Zaffelli, en het werk werd begeleid door zijn bureau Dromo, dat verklaarde dat de wijzigingen minimaal moesten blijven om het karakter van het circuit te bewaren. De startlijn werd richting Tarzan verschoven, zodat de startopstelling vanaf de hoofdtribune zichtbaar zou zijn; de uitgang van de Gerlachbocht en de binnenkant van de Hugenholtzbocht werden verbreed; het tweede deel van de Hans Ernst chicane werd ingekort; en de Arie Luyendykbocht werd verbreed en verkant, zodat hij vol gas genomen kan worden, met aan de buitenkant een SAFER-barrier. De laatste bocht, in 2001 genoemd naar de tweevoudig winnaar van de Indianapolis 500, kreeg een verkanting van 18 graden; F1.com merkt op dat dat bijna twee keer zoveel is als op het ovaal van Indianapolis. De Hugenholtzbocht werd een bocht met een progressieve verkanting tot 18 graden, waarbij het buitenste deel sterker helt dan het binnenste, wat volgens de exploitant meerdere lijnen oplevert.

„De verkanting waardeer je pas echt als je door bocht drie gaat. In theorie zijn er meerdere lijnen, maar iedereen schiet naar de buitenlijn en probeert de uitgang goed te krijgen. En opnieuw, in de laatste bocht, rijden over de verkanting.”

Zo beschreef oud-Renault-coureur Jolyon Palmer het. Hij voegde eraan toe dat inhalen op het circuit nog steeds moeilijk is, net als op de oude lay-out, en dat de baan vooral in de golvende middensector toewijding vraagt, omdat die plotseling overstuur afstraft. Op 4 maart 2020 werd het circuit heropend met een „Legendary Lap”; Max Verstappen reed die in een F1-auto, en volgens Autosport namen ook Jos Verstappen en Arie Luyendyk aan de ceremonie deel. De Grand Prix die op 3 mei 2020 gepland stond, werd eerst uitgesteld en daarna afgelast vanwege de pandemie; de nieuwe lay-out werd in plaats daarvan ingereden door de Historic Grand Prix en races van de GT World Challenge. Op 26 augustus 2020 nam het circuit de sponsornaam CM.com Circuit Zandvoort aan, die het droeg tot 1 januari 2024.

Op 5 september 2021 werd de eerste officiële F1-race in Zandvoort in 36 jaar gehouden; Verstappen won vanaf pole position voor volle tribunes, in een seizoen dat eindigde met zijn wereldtitel. Christian Horner vatte het weekend samen met de woorden: „Ik voel me alsof ik vier dagen lang non-stop in een nachtclub ben geweest”. In 2022 kwamen er drie dagen lang dagelijks meer dan honderdduizend mensen, met de fiets, de pendelbus of de trein.

De laatste ronde en wat er overblijft

De reden voor het einde was geen mislukking. Volgens Ronald Vording van Autosport wilde Formula One Management in Zandvoort blijven, maar de race is een van de weinige op de kalender zonder overheidssteun en drijft op de kaartverkoop en op „founding partners”; de organisatoren wilden liever vertrekken voordat de belangstelling zou gaan dalen, en een rotatie om het jaar is voor hen te kostbaar, omdat het onderhouden van de organisatie in een jaar zonder race duur is en het afbreken en weer opbouwen even ingewikkeld. Robert van Overdijk, directeur van de Dutch Grand Prix, zei dat Zandvoort paraat blijft mocht een race van de kalender vallen, maar dat het voorbereiden van een Grand Prix zes weken kost, omdat het terrein minder vaste infrastructuur heeft, bijvoorbeeld tribunes, dan andere circuits.

De balans van zes edities: Verstappen won in 2021, 2022 en 2023, Norris in 2024 en 2026, Oscar Piastri in 2025; in totaal bijna twee miljoen toeschouwers. Het weekend van 2026 was het eerste in Zandvoort met een F1-sprint. Op de laatste dag waren zaterdag en zondag uitverkocht met elk 105.000 mensen, en sportief directeur Jan Lammers schreef in een open brief aan de fans: „Dat hebben jullie gedaan”.

Na de Formule 1 valt het circuit niet stil. Voor 18 en 19 juni 2027 is de Zandvoort E-Prix aangekondigd, twee races van de Formule E bij het debuut van de GEN4-generatie, georganiseerd door dezelfde bedrijven die de Grand Prix maakten: SportVibes, TIG Sports & Events en Circuit Zandvoort. Voor de amateurcoureur is het terrein het hele jaar toegankelijk: met de eigen auto tijdens de vrije rijsessies van de Rensportschool Zandvoort met een gereserveerd slot, op de trackdays van Driving Fun en GP Elite (met of zonder instructeur), in gehuurde sportwagens van Bleekemolens Race Planet of bij trainingen van de BMW Driving Experience. De site van het circuit prijst het aan als „het mooiste circuit van Nederland”; dat is de mening van de exploitant. Feit is wat er overblijft nadat de trucks zijn vertrokken: 14 bochten in de duinen, twee daarvan verkant, en bij de tunnel naar het binnenterrein een marmeren monument voor Courage en Williamson.

Tijdlijn

• 1939: 3 juni, race op een tijdelijk stratencircuit in Zandvoort.
• 1948: 7 augustus, eerste race op het nieuwe circuit, overwinning van prins Bira.
• 1952: de Grand Prix van Nederland voor het eerst in het wereldkampioenschap F1, Alberto Ascari wint.
• 1957: dood van Wim Gerlach, het eerste slachtoffer van het circuit.
• 1970: dood van Piers Courage in Tunnel Oost.
• 1972: Grand Prix afgelast na een mislukte veiligheidskeuring.
• 1973: de nieuwe Panoramabocht; op 29 juli komt Roger Williamson om het leven.
• 1979: chicane in Hondenvlak; een jaar later de Marlboro sectie.
• 1985: 25 augustus, laatste Grand Prix van het eerste tijdperk, Niki Lauda wint.
• 1989: inkorting van de ronde tot 2,526 km.
• 1990: eerste Marlboro Masters of F3.
• 1999: uitbreiding tot 4,307 km.
• 2001: eerste DTM-race; de laatste bocht genoemd naar Arie Luyendyk.
• 2016: aankoop van het circuit door Chapman Andretti Partners.
• 2019: 14 mei, aankondiging van de terugkeer van de F1.
• 2020: verbouwing met verkante bochten, opening op 4 maart; Grand Prix afgelast door de pandemie.
• 2021: 5 september, terugkeer van de F1, Max Verstappen wint.
• 2026: 23 augustus, laatste Grand Prix van Nederland, Lando Norris wint.
• 2027: aangekondigde Zandvoort E-Prix van de Formule E, 18–19 juni.