Suzuka Circuit: ósemka Hondy, przebudowywana od 1962 roku

Czwartego listopada 1962 r., na torze otwartym niespełna siedem tygodni wcześniej, Ernst Degner prowadził samotnie w wyścigu klasy 50 cm³ seniorów, gdy na czwartym okrążeniu podmuch wiatru rzucił nim o asfalt w prawym łuku przed wiaduktem. Zakręt, wtedy oznaczony jako dziesiąty, od tamtej pory nazywa się Degner. Tor Suzuka, zbudowany przez Hondę na wzgórzach prefektury Mie, ma od tamtego dnia ten sam szkielet: ósemkę z wiaduktem, którą kolejne pokolenia inżynierów przesuwały, rozcinały i wygładzały, nie zmieniając jej charakteru. Historia toru Suzuka to opowieść o tym, jak ten szkielet przetrwał sześć dekad przebudów, wielkich finałów i tragicznych wypadków.

Lokalizacja	Ino-cho 7992, Suzuka, prefektura Mie, Japonia
Typ	stały tor drogowy w kształcie ósemki z wiaduktem
Długość	5,807 km dla samochodów, 5,821 km dla motocykli; pętla wschodnia 2,243 km, zachodnia 3,475 km; osobny tor południowy 1,264 km
Długość przy otwarciu	6004 m (1962)
Zakręty	18 w konfiguracji samochodowej, 20 w motocyklowej
Szerokość	10–16 m
Otwarcie	20 września 1962 r.
Projekt	Sadao Shiozaki (koncepcja z 1960 r.) i John Hugenholtz
Rekord okrążenia (wyścig)	1:30,965, Kimi Antonelli, Mercedes W16, Grand Prix Japonii F1, 6 kwietnia 2025 r.
Najszybsze okrążenie w ogóle	1:26,983, Max Verstappen, Honda RBPT RB21, kwalifikacje Grand Prix Japonii F1, 5 kwietnia 2025 r.
Operator	Honda Mobilityland Corporation (ホンダモビリティランド株式会社)
Najważniejsze imprezy	Grand Prix Japonii F1 (od 1987 r.; w latach 2007–2008 na torze Fuji), Suzuka 8 Hours (od 1978 r.), dawniej motocyklowe Grand Prix Japonii
Status	czynny; umowa na F1 do 2029 r.

Las zamiast ryżu

Honda wystartowała w wyścigu Tourist Trophy na wyspie Man po raz pierwszy w 1959 r., a według firmowej historii to europejskie tory przekonały jej założyciela Soichiro Hondę, że Japonia pilnie potrzebuje prawdziwego toru wyścigowego. W kraju ścigano się wtedy na szutrowych pętlach albo na pasach startowych lotnisk, a pierwszy odcinek autostrady między Rittō a Amagasaki otwarto dopiero w 1963 r. W 1960 r. Honda uruchomiła w Suzuce fabrykę Super Cuba, a tor miał powstać w jej sąsiedztwie. Założyciel ujął cel zdaniem, które firma powtarza do dziś: „jeśli nie będziemy się ścigać, samochody nie staną się lepsze”.

Pierwotnie tor miał leżeć na polach ryżowych na północny wschód od obecnego miejsca. Według przekazu, który przytaczają JAF Mate i Car Watch, Soichiro Honda uciął ten pomysł słowami, że nie wolno niszczyć pól, na których rośnie ryż, i kazał szukać nieużytków na wzgórzach. Pagórkowaty teren okazał się zaletą: to on pozwolił poprowadzić tor nad samym sobą.

Kierownik budowy Sadao Shiozaki (塩崎定夫) narysował pierwszą wersję trasy w sierpniu 1960 r., w grudniu objechał tory europejskie i za pośrednictwem holenderskiego dealera Hondy poprosił o pomoc Johna Hugenholtza, zarządcę toru Zandvoort. Holender przyleciał na początku 1961 r., przerobił kształt pierwszego i drugiego zakrętu oraz sekcję esek, a przy okazji rozplanował budynki, ruch widzów i rozmieszczenie posterunków sędziowskich. Pierwsze szkice przewidywały aż trzy skrzyżowania toru z samym sobą; w ostatecznej wersji, zatwierdzonej w styczniu 1962 r., został jeden wiadukt. Syn projektanta, Hans Hugenholtz, opowiadał serwisowi RacingCircuits.info, skąd wziął się ten pomysł:

Między polami ryżowymi było sporo wzgórz i istniejących dróg, więc ojciec zaprojektował trasę wymagającą jak najmniejszych przesunięć ziemi, łącznie z wiaduktem, co było i jest czymś bardzo nietypowym na torze.

Tor otwarto 20 września 1962 r., z pętlą długą na 6004 m. Obok niego miało powstać coś, czego nie miał żaden europejski wzór. Takeo Fujisawa, prawa ręka założyciela, chciał zbudować „samochodowe wesołe miasteczko złożone wyłącznie z pojazdów, które dają radość samodzielnego prowadzenia”. Pierwszy etap parku ruszył w styczniu 1963 r. i działa do dziś obok toru.

Dwieście siedemdziesiąt tysięcy na otwarcie

Oficjalnym otwarciem były zawody motocyklowe o mistrzostwo Japonii, rozegrane 3 i 4 listopada 1962 r. Honda zaprosiła na nie zawodników z mistrzostw świata, a na starcie stanęły fabryczne maszyny Hondy, Yamahy i Suzuki. Pierwszego dnia lało, część wyścigów skrócono. Mimo to przez dwa dni na trybunach zebrało się około 270 tys. ludzi, a według firmowej kroniki Hondy kolumna samochodów jadących na tor ciągnęła się od Nagoi. Brytyjczyk Jim Redman wygrał na Hondzie wyścigi seniorów do 250 i 350 cm³, a jego czas 2:36,4 w klasie 250 cm³ był pierwszym rekordem toru w historii.

Samochody przyjechały w maju 1963 r. na pierwsze Grand Prix Japonii. W klasie międzynarodowych samochodów sportowych wygrał Peter Warr lotusem 23, późniejszy szef zespołu Lotus w Formule 1. W listopadzie tego samego roku Suzuka gościła pierwsze w Japonii motocyklowe Grand Prix zaliczane do mistrzostw świata. Tor zaczął też służyć samej Hondzie: w maju 1964 r. sportowa S600, sprzedawana od dwóch miesięcy, wygrała tu klasę GT-1 drugiego Grand Prix Japonii.

Osiem godzin i powrót świata

W lipcu 1978 r. na torze odbył się pierwszy ośmiogodzinny wyścig motocykli, a od 1980 r. Suzuka 8 Hours liczy się do mistrzostw świata. Dla japońskich producentów stał się wyścigiem o ogromnym znaczeniu; w latach 80. jeździły w nim fabryczne maszyny trzech marek naraz. W 1985 r. Kenny Roberts, trzykrotny motocyklowy mistrz świata, wystartował tu w parze z Tadahiko Hiraiem i prowadził prawie do końca, aż awaria tuż przed metą odebrała im zwycięstwo; pięć lat później Hirai i Eddie Lawson wygrali ten wyścig razem.

Na początku lat 80. Suzuka miała jeszcze kształt bardzo bliski temu z 1962 r.; jedyną dużą zmianą był mur oddzielający aleję serwisową od toru, postawiony w 1976 r. Od 1983 r. operator przebudowywał ją rok po roku: najpierw szykana przed ostatnim zakrętem, w 1984 r. przesunięty do środka zakręt Spoon z wybiegiem na zewnątrz, w 1985 r. nowy kształt pierwszego zakrętu. Latem 1987 r. zakręt Degnera, jeden łuk o promieniu 80 m, rozcięto na dwa ciaśniejsze, połączone 137-metrową prostą. W tym samym roku tor zyskał nowe boksy, centrum medyczne, lądowisko dla śmigłowców i odnowioną wieżę kontroli wyścigu.

Te prace miały jeden cel: sprowadzić na Suzukę Formułę 1. W marcu 1987 r., po dwudziestu latach przerwy, motocyklowe Grand Prix Japonii wróciło na Suzukę jako otwarcie sezonu, a w listopadzie przyjechała Formuła 1. Bilety na trybuny rozlosowano. Nigel Mansell, najszybszy w czwartkowym i piątkowym treningu, rozbił williamsa w esach podczas pierwszej sesji kwalifikacyjnej i z obrażeniami pleców poleciał śmigłowcem do szpitala w Nagoi; ponieważ nie mógł wystartować, mistrzem świata został jego zespołowy rywal Nelson Piquet. Wyścig wygrał Gerhard Berger ferrari, a Satoru Nakajima, pierwszy japoński kierowca ze stałym miejscem w F1, dojechał szósty przy 220 tys. widzów przez trzy dni.

Szykana, w której rozstrzygały się mistrzostwa

Grand Prix Japonii trafiało w kalendarzu pod koniec sezonu, więc na Suzuce wielokrotnie rozstrzygał się tytuł. Według Formuły 1 do lutego 2024 r. zdarzyło się to dwanaście razy. Dwa takie finały przeszły do historii przez kolizję. W 1989 r. Ayrton Senna i Alain Prost, koledzy z McLarena, zderzyli się na 47. okrążeniu w szykanie; Senna wrócił do jazdy, wygrał, po czym został zdyskwalifikowany, a tytuł zdobył Prost. Zwycięstwo przypadło Alessandro Nanniniemu i było jedynym w jego karierze w Formule 1.

Rok później Prost jeździł już ferrari. Senna zdobył pole position, ale władze sportowe (FISA) nie zgodziły się przenieść go na czystszą stronę toru, a Prost lepiej wystartował. W pierwszym zakręcie McLaren uderzył w tył ferrari, obaj odpadli, a tytuł przypadł Sennie. Jak pisał Maurice Hamilton w „Motor Sport”, rok później na tym samym torze Senna przyznał, że zrobił to celowo.

Honda w opisie toru przypomina anegdotę o Sebastianie Vettelu, który po pierwszym starcie na Suzuce miał powiedzieć, że ten tor wygląda, jakby zbudował go Bóg. Ta sama strona zwraca uwagę na drugą stronę tej klasyki: w przeciwieństwie do nowych torów z asfaltowymi poboczami, na Suzuce wypadnięcie z toru zwykle kończy się w żwirze.

Cena prędkości

Przed sezonem 2003 przebudowano ostatnią część pętli: zakręt 130R zamieniono na łuk złożony z promieni 85 i 340 m, a szykana przed metą dostała nowy kształt. Szóstego kwietnia 2003 r., na trzecim okrążeniu motocyklowego Grand Prix Japonii, Daijiro Kato z Hondy uderzył w bariery po lewej stronie przed szykaną. Zmarł 20 kwietnia w szpitalu w prefekturze Mie, miał 26 lat. Niezależna komisja powołana przez Hondę ustaliła, że motocykl był sprawny. Według jej wniosków przy ostrym hamowaniu na wyjściu ze 130R tył maszyny nagle uciekł w bok, a po gwałtownym odzyskaniu przyczepności motocykl wyrzucił kierowcę i wypadł z toru w lewo. Komisja odnotowała też, że ten fragment przebudowano tuż przed wyścigiem, a FIM sprawdziła go i dopuściła bez zastrzeżeń. Reporter Satoshi Endo, który przez dwa tygodnie czekał przed szpitalem, pisał w „Number”, że Kato tracił na nowej szykanie pół sekundy na okrążeniu.

We wrześniu 2003 r. FIM ogłosiła, że motocyklowe Grand Prix Japonii w 2004 r. nie odbędzie się na Suzuce, bo uzgodnione z komisją bezpieczeństwa przebudowy nie zostaną ukończone na czas; wyścig przeniesiono do Motegi. Crash.net przypominał, że oprócz śmierci Kato w treningach przed tym samym wyścigiem poważne obrażenia po uderzeniach w bariery odnieśli Marco Melandri i Alex Barros. Według RacingCircuits.info motocyklowe Grand Prix przeniosło się na stałe do Motegi, a z mistrzostw świata na Suzuce został wyścig ośmiogodzinny.

Jedenaście lat później, 5 października 2014 r., na mokrym torze i przy podwójnych żółtych flagach, Jules Bianchi stracił panowanie nad marussią w siódmym zakręcie na 43. okrążeniu i uderzył w dźwig, który zabierał rozbitego okrążenie wcześniej saubera Adriana Sutila. Raport zespołu wypadkowego FIA stwierdził, że Bianchi nie zwolnił wystarczająco, a w miejscu wypadku woda spływająca na tor nagle zawęziła suchy ślad. Wśród zaleceń było obowiązkowe ograniczenie prędkości w każdym odcinku z podwójnymi żółtymi flagami. Bianchi zmarł w lipcu 2015 r. w szpitalu w Nicei, nie odzyskawszy przytomności.

Nowe boksy i nowy asfalt

W latach 2007–2008 Grand Prix Japonii odbywało się na torze Fuji, a Suzuka wykorzystała ten czas na przebudowę. Od listopada 2007 r. do końca marca 2009 r. zasypano staw pod nowy padok, postawiono nowy budynek boksów, a trybunę główną przykryto dachem i rozbudowano do 12 830 miejsc. Koncepcja przebudowy zakładała zachowanie „tradycyjnego, fantastycznego kształtu toru”. W 2009 r. Formuła 1 wróciła na Suzukę po raz pierwszy od 2006 r.

Zmieniał się też gospodarz. Spółka założona w 1961 r. jako Motorsportland nosiła kolejno nazwy Techniland, Hondaland i Suzuka Circuitland, w 2006 r. połączyła się z operatorem Motegi w Mobilityland, a od 2022 r. nazywa się Honda Mobilityland. W lutym 2024 r. przedłużyła z Formułą 1 umowę na Grand Prix Japonii do 2029 r. włącznie, a wyścig przeniesiono na kwiecień, w porę kwitnienia wiśni. W 2023 r. przez weekend wyścigowy na torze było 222 tys. widzów.

Zimą 2024/2025 położono nowy asfalt na pętli wschodniej. Na lutowych testach Super Formula kierowcy skarżyli się na nierówności w pierwszej esce i w zakręcie NIPPO, gdzie Sho Tsuboi wypadł z toru na takiej nierówności. Od 22 grudnia 2025 r. do 14 lutego 2026 r. wymieniono nawierzchnię na pętli zachodniej, od siódmego do siedemnastego zakrętu, a siatkę ochronną przy zakręcie 13 podniesiono z 4 do 6 m. Na odnowionym torze 29 marca 2026 r. Grand Prix Japonii wygrał Kimi Antonelli, ten sam, który rok wcześniej ustanowił tu rekord okrążenia w wyścigu.

Własnym autem na pętli z 1962 roku

Na pełną pętlę toru Suzuka da się wjechać zarejestrowanym samochodem, ale przez klub. Operator prowadzi Suzuka Motorsport Club (SMSC): licencja Challenge Club na jazdę po pełnym torze autem z numerami to wpisowe, składka roczna i ubezpieczenie klubowe, razem 60 tys. jenów, a sama jazda 8 tys. jenów za 30 minut, wyłącznie w dni robocze i z jednym okrążeniem za samochodem prowadzącym. Tańszy Enjoy Club daje dostęp do toru południowego, 1,264 km z międzynarodową homologacją kartingową, w klasach gymkhany i jazdy na przyczepność. Od końca stycznia 2025 r. operator nie sprzedaje już jazd gościom bez członkostwa (stan na 9 października 2026 r.). Dla debiutantów klub reklamuje jazdy próbne i szkolenia bez licencji hasłem „Licencja niepotrzebna! Wjedź na tor swoim samochodem!”.

Drugą drogą są dni torowe zewnętrznych organizatorów, które operator wymienia w swoim kalendarzu. Klub CCMC z Nagoi zapraszał na 29 października 2026 r. na dwie godziny jazdy po pełnej pętli za 40 tys. jenów, z limitem 45 kierowców; każdy przywozi własne auto i własny kask, a drift jest zabroniony. Firma, która chciałaby wynająć pełny tor na wyłączność, zapłaci 759 tys. jenów za godzinę (stan na 9 października 2026 r.). Przy torze od ponad trzydziestu lat działa też Honda Racing School Suzuka, szkoła wyścigowa, z której wyszli m.in. Takuma Sato, Yuki Tsunoda i Ayumu Iwasa.

Zakręt, w którym w 1962 r. upadł Ernst Degner, od 1987 r. ma dwie części i dwa numery. Honda opisuje to miejsce jako jeden z trudniejszych fragmentów toru: w treningach i kwalifikacjach zdarza się, że kierowca wjeżdża w Degner 1 tak szybko, że nie zdąży wyhamować przed Degner 2, i ląduje poza asfaltem.

Kalendarium

• 1959: pierwszy start Hondy w Tourist Trophy na wyspie Man.
• 1960: sierpień, pierwsza wersja trasy autorstwa Sadao Shiozakiego; grudzień, zaproszenie dla Johna Hugenholtza.
• 1961: luty, założenie spółki Motorsportland, przyszłego operatora toru.
• 1962: 20 września otwarcie toru o długości 6004 m; 3–4 listopada zawody otwarcia z udziałem ok. 270 tys. widzów.
• 1963: maj, pierwsze Grand Prix Japonii samochodów; listopad, pierwsze motocyklowe Grand Prix mistrzostw świata w Japonii.
• 1978: lipiec, pierwszy wyścig Suzuka 8 Hours.
• 1983–1987: szykana przed ostatnim zakrętem, nowy Spoon, nowy pierwszy zakręt, rozcięcie zakrętu Degnera na dwa.
• 1987: marzec, powrót motocyklowego Grand Prix Japonii; listopad, pierwsze Grand Prix Formuły 1 na Suzuce.
• 1989 i 1990: kolizje Senny i Prosta rozstrzygające tytuł mistrza świata.
• 2003: nowy 130R i przebudowana szykana; 6 kwietnia wypadek Daijiro Kato, zmarłego 20 kwietnia.
• 2004: motocyklowe Grand Prix Japonii przeniesione z toru Suzuka do Motegi.
• 2006: połączenie operatorów torów Suzuka i Motegi w spółkę Mobilityland.
• 2007–2009: Grand Prix Japonii na torze Fuji, przebudowa padoku i boksów, powrót F1 na Suzukę w 2009 r.
• 2014: 5 października wypadek Julesa Bianchiego.
• 2024: umowa na Grand Prix Japonii do 2029 r., termin przeniesiony na kwiecień.
• 2025–2026: nowa nawierzchnia na pętli wschodniej, a potem zachodniej.