Autodrom Vysoké Mýto: z rynku i czołgowiska do mistrzostw świata

Cementu nie dało się wtedy dostać, więc Jan Mračno zadzwonił prosto do cementowni w Berounie. Od radzieckich żołnierzy, którzy stacjonowali w miasteczku Vysoké Mýto, dostał gazika razem z pułkownikiem i, jak wspominał po latach, po dwóch dniach w mieście stały dwa wagony cementu. Tak w latach siedemdziesiątych powstawał na skraju miasta autodrom, budowany z pomocą miejscowych ochotników i żołnierzy armii okupacyjnej. Pół wieku później obiekt, którego pętla mierzy dziś 1142 m, gości mistrzostwa świata FIM w supermoto, a w jesienne soboty wpuszcza na asfalt kierowców we własnych samochodach.

Lokalizacja	Dráby 45, Vysoké Mýto, kraj pardubicki, Czechy; na skraju miasta
Typ	tor wyścigowy dla gokartów, motocykli (supermoto, miniracing) i samochodów, z ośrodkiem doskonalenia techniki jazdy
Długość	1142 m; warianty z szykanami 1132 i 1122 m; trasa supermoto 1500 m, w tym 1150 m asfaltu i 350 m terenu
Szerokość	8–12 m
Różnica wysokości	11 m
Kierunek jazdy	zgodnie z ruchem wskazówek zegara
Początki	lata siedemdziesiąte XX w.; rok otwarcia w źródłach rozbieżny
Operator	Autoklub Karosa, klub v AČR; spółka zależna Autodrom VM s.r.o.
Najważniejsze imprezy	rundy mistrzostw świata FIM w supermoto 2021, 2022 i 2026; FIM Supermoto of Nations 2025; mistrzostwa Czech w kartingu i supermoto
Status	czynny: zawody, kursy bezpiecznej jazdy, wynajem, dni torowe

Gokarty na rynku miasta karoserii

Z samochodami Vysoké Mýto jest związane od stulecia. Rodzinna firma Josefa Sodomki, która w 1895 r. zaczynała od powozów, zbudowała w 1925 r. pierwsze nadwozie samochodowe, a w 1928 r. pierwsze autobusowe. Po upaństwowieniu w 1948 r. zakład pod nazwą Karosa zajął się wyłącznie autobusami, które powstają w mieście do dziś, od 2013 r. pod marką IVECO BUS.

Do tej tradycji nawiązuje Autoklub Karosa, założony w 1922 r., krótko po powstaniu ogólnokrajowego Autoklubu Republiki Czechosłowackiej. Zrzeszał właścicieli motocykli i samochodów, a z czasem zawodników i działaczy: od wyścigów motocyklowych na szosie i w terenie, przez akrobację i żużel małych motocykli, po wyścigi górskie samochodów, rajdy nawigacyjne i sprinty na ćwierć mili. W latach 1950–1989 klub był częścią Svazarmu, a w 1990 r. wrócił do odnowionego Autoklubu, z którego po podziale Czechosłowacji powstał Autoklub Republiki Czeskiej (AČR).

Pierwsze wyścigi gokartów klub urządził w centrum. Od 1961 r. maszyny ścigały się na głównym placu miasta w zawodach zwanych Vysokomýtský čtverec (čtverec to po czesku kwadrat) i jeździły tam przez trzynaście lat. Zainteresowanie rosło, zawodników przybywało, a klub zaczął szukać miejsca, w którym mógłby się rozwijać.

Autodrom na czołgowisku

Pomysł wyszedł od dwóch ludzi. Jan Mračno, konstruktor i były nauczyciel szkoły rolniczej, oraz Vladimír Kysilka, instruktor nauki jazdy i członek autoklubu, na początku lat siedemdziesiątych szukali terenu, na którym mogliby szkolić młodzież na motocyklach o pojemności do 50 cm³. Mračno wspominał, że „ciągle naprzykrzali się” miejskiemu komitetowi narodowemu i jako wzór podawali sąsiednią Choceň, gdzie nad internatem działał już plac ćwiczeń dla małych motocykli.

Ratusz wskazał teren wojskowego placu do jazd czołgami i pojazdami terenowymi. Mračno odnalazł też dawne fotografie: wcześniej były tu pastwiska, a członkowie Sokoła urządzali tu zlot. Stan placu opisywał bez złudzeń: „Wojskowy autodrom był wtedy rozjeżdżonym terenem. Żadnej drogi, tylko dziury i muldy”. Grunt należał do armii, więc zgody trzeba było szukać w okręgowej wojskowej administracji kwaterunkowej.

W mieście stacjonowały wtedy wojska radzieckie. Portal i60, który spisał wspomnienia Mračny, pisze, że żołnierze mieli na koncie wiele wypadków drogowych na ulicach miasta, także śmiertelnych, a miejscowi politycy potrzebowali poprawić ich wizerunek w oczach mieszkańców. Komisja do spraw kontaktów z wojskami radzieckimi, której przewodniczył szef komitetu narodowego, a zarazem prezes miejscowego aeroklubu, poszła pomysłodawcom na rękę. Żołnierze musieli jednak dostać własną część terenu. Pomagali też zdobywać deficytowe materiały budowlane, a nawet firmę budowlaną z Pragi.

Wizję całości wymyślił Kysilka. Oprócz toru powstał plac ruchu drogowego dla dzieci do nauki jazdy na małych motocyklach, plac manewrowy, skrzyżowania z sygnalizacją świetlną, wieża kontrolna, rondo i parking. Radzieckim żołnierzom wydzielono wąski pas bliżej lotniska i, jak mówił Mračno, uczono ich tam czechosłowackich przepisów ruchu drogowego; przez pewien czas autodrom dzielił przestrzeń z terenem armii radzieckiej. Budowa trwała około trzech lat, a cały autodrom zaprojektował sam Mračno. Po latach oceniał go tak:

„Autodrom nie miał wtedy porównania z niczym podobnym w Czechosłowacji. Coś podobnego widziałem tylko pod Wiedniem, gdzie pojechałem się przyjrzeć, kiedy jeździłem dla Karosy.”

W połowie dekady gokarty zjechały z rynku na nowy tor. Od 1977 r. działalność klubu skupiła się w kontenerach na autodromie; w 1990 r. klub dostał halę, a od 1993 r. jego siedzibą jest własny budynek nr 45, znany w mieście jako wieża sędziów pomiaru czasu, w którym mieści się też jedna z sal wykładowych kursów jazdy.

Pętla z czterema szykanami

Dzisiejsza pętla mierzy 1142 m, a cztery warianty przejazdu szykan skracają ją do 1132 albo 1122 m. Jeździ się zgodnie z ruchem wskazówek zegara, po asfalcie szerokim na 8–12 m, z 11 m różnicy wysokości; pole startowe ma 140 m, a do pierwszego zakrętu prowadzi 70 m prostej. Najdłuższa prosta liczy 200 m. W wyścigu gokartów może jednocześnie startować 36 maszyn, na treningu 51.

Na zawody supermoto, motocyklowej dyscypliny łączącej wyścigi szosowe z motocrossem, tor wydłuża się do 1500 m: 1150 m asfaltu i 350 m terenowej wstawki z wysokimi hopami i wyprofilowanymi zakrętami. Promotor mistrzostw świata opisuje go jako trasę słynącą z szybkich odcinków asfaltowych, połączonych ze zdradliwą i techniczną częścią terenową.

Klub, który liczy dziś około 80 członków, stawia przede wszystkim na zawody dla młodzieży: karting, supermoto, miniracing i autoslalom. Mistrzostwa Czech i Puchar AČR w kartingu jeżdżą wspólnie pod nazwą Czech Kart Open; w 2026 r. rundę w tym mieście zaplanowano na 17–19 kwietnia, a kalendarz toru uzupełniają między innymi Puchar Moraw i mistrzostwa Słowacji w kartingu. Wyścigi małych motocykli szosowych, które narodziły się na początku lat dziewięćdziesiątych, mają tu rangę międzynarodowych mistrzostw Czech pod nazwą Miniracing Czech Republic. W autoslalomie, gdzie kierunek i tempo jazdy wyznaczają plastikowe pachołki, obok licencjonowanych specjalistów startują amatorzy bez licencji: wystarczy samochód z ważnym przeglądem technicznym i kask. Juniorzy mogą się ścigać od 14 lat, ze specjalną licencją, autem do 1400 cm³ i dorosłym na fotelu pasażera.

W tylnej części terenu działa polygon, czyli ośrodek doskonalenia techniki jazdy. Ma płytę poślizgową 60 × 10 m, śliskie wzniesienie 140 × 8 m o nachyleniu 9 proc. zakończone zakrętem, wannę do nauki aquaplaningu 50 × 5 m, prostą śliską nawierzchnię 90 × 6 m, półkolisty zakręt o promieniu 30 m i tor terenowy. Kursy bezpiecznej jazdy klub prowadzi od 1998 r.; do końca 2022 r. ukończyło je ponad 51 000 kierowców i, jak pisze sam klub, to one są dziś główną treścią pracy autodromu. W 2026 r. ruszył tu pilotażowy program dla uczniów szkół średnich, przygotowany z krajem pardubickim i szkołami regionu; jego twórcom chodzi o to, by pierwszy kryzysowy moment za kierownicą młodzi kierowcy przeżyli na polygonie, a nie na drodze.

Areałem zarządza Autoklub Karosa jako jego operator. W maju 2020 r. klub założył spółkę Autodrom VM s.r.o., w której ma 100 proc. udziałów.

Lipiec, w którym przyjechał świat

Z czasem na autodromie zaczęło się ścigać także supermoto. Jak wspominał Mračno, takie wyścigi jeżdżono wtedy tylko w kilku miejscach w kraju, a w mieście przychodziły na nie „ogromne tłumy”. W pierwszej połowie czerwca 2021 r. tor obejrzeli przedstawiciele FIM SuperMoto World Championship, a w weekend 24–25 lipca autodrom po raz pierwszy w historii przyjął rundę mistrzostw świata w supermoto, drugą w tamtym sezonie. Bilet na cały weekend kosztował 200 koron. Noclegi w mieście i okolicy były zarezerwowane z wielotygodniowym wyprzedzeniem; w niedzielę rano trasę zmoczył nocny deszcz, a przy wejściu młody człowiek kierował kibiców bez testu na covid do zapasu testów antygenowych organizatorów. Jiří Čáp, dziś prezes klubu, mówił wtedy „Orlickiemu deníkowi”:

„Kiedy siadasz na motocykl i decydujesz się ścigać, musisz być trochę wariatem. Jeśli decydujesz się taką imprezę zorganizować, musisz mieć w sobie kawałek tego wariactwa.”

Rundę wygrał Francuz Thomas Chareyre, ośmiokrotny mistrz świata, jeżdżący dla włoskiej fabryki TM, z dorobkiem 77 punktów; Niemiec Marc-Reiner Schmidt zdobył o pięć mniej, a trzeci był Austriak Lukas Hollbacher. Zamiast zwykłych pucharów najlepsi dostali trofea odlewane ze szkła w miejscowości Nový Bor, szklaną czeską trójbarwną. Gospodarz Milan Sitnianský uzyskał w sobotę najlepszy czas treningu z pomiarem, był trzeci w pierwszym wyścigu i czwarty w klasyfikacji całej rundy. Prezes AČR Jan Šťovíček dziękował za imprezę przygotowaną „właściwie w bardzo wąskim gronie kilku ludzi”, a „Orlický deník” pisał, że niewielki zespół organizatorów zrobił to, czego nie udało się jeszcze żadnemu innemu miastu w Czechach. Rok później mistrzostwa świata wróciły.

W sierpniu 2024 r. FIM ogłosiła, że autodrom przyjmie Supermoto of Nations, drużynowe zawody reprezentacji narodowych; szef promotora XIEM Danilo Boccaldolce zapowiadał, że tor zostanie miejscami zmieniony pod potrzeby tej imprezy. Pierwsze w Czechach Supermoto of Nations odbyło się pod koniec września 2025 r. Trofeum imienia Francesca Zerbiego zdobyła Austria z Lukasem Hollbacherem, Andreasem Buschbergerem i Bernhardem Hitzenbergerem, przed Niemcami z mistrzem świata Schmidtem; gospodarze byli trzeci, a czescy juniorzy również zajęli trzecie miejsce w swojej klasie.

Trzecia runda mistrzostw świata odbyła się tu w lipcu 2026 r. Zawodnicy przyjechali z 22 krajów, a trybuny i padok wypełniło ponad dwa tysiące kibiców; na niedzielę organizatorzy zapowiedzieli bezpłatne autobusy IVECO Bus kursujące między miastem a torem. W sobotę Schmidt wygrał Superpole i pierwszy wyścig. W niedzielnym Fast Race prowadził aż do ostatniego okrążenia, kiedy z jazdy wyeliminowała go awaria; sklasyfikowany na 21. miejscu, do Super Finału ruszał z końca stawki i przebił się na drugie miejsce. W tym wyścigu każdy zawodnik musi raz przejechać Joker Line, wydzielony wariant trasy, a wybór chwili często rozstrzyga o wyniku. Rundę wygrał Francuz Steve Bonnal, drugi był Sitnianský, trzeci Włoch Elia Sammartin, a Schmidt, czwarty w klasyfikacji rundy, i tak wrócił na prowadzenie w mistrzostwach. Jonáš Nedvěd, siódmy w klasyfikacji rundy, mówił „Orlickiemu deníkowi”: „Bardzo czekałem na te zawody, tor Vysoké Mýto należy do moich ulubionych”; w kwalifikacji poprawił swój osobisty rekord tego toru.

Sto trzy decybele

Sąsiedztwo toru i miasta nie jest bezkonfliktowe. Od sezonu 2016, po powtarzających się skargach, kontrolach i postępowaniach administracyjnych regionalnej stacji higienicznej kraju pardubickiego oraz miasta, uczestników wszystkich imprez losowo mierzy się pod kątem hałasu, a kto przekroczy normy przewidziane dla swojej dyscypliny, zostaje wykluczony bez zwrotu pieniędzy. Regulamin pozwala przerwać jazdę autu głośniejszemu niż 103 dB, wymaga ważnego przeglądu technicznego i homologowanego układu wydechowego, a od 20.00 do 7.30 na całym terenie nie wolno uruchamiać silników. Za złamanie przepisów klub może nałożyć karę do 50 000 koron.

Zakaz driftu regulamin definiuje szczegółowo: chodzi o umyślny przejazd zakrętu kontrolowanym poślizgiem, w który auto wchodzi już nadsterowne, albo o jak najdłuższe „palenie” opon. Za drift nie uznaje się wyjazdu z zakrętu z buksującymi kołami po utracie przyczepności.

W maju 2025 r. urząd miasta dostał wniosek o informację, z jakimi limitami hałasu autodrom odebrano po budowie. Odpowiedział, że nie ma dokumentacji głównej budowy; najstarszym dokumentem w jego aktach jest projekt „Hygienické zařízení Autodrom Vysoké Mýto” z 1997 r., a późniejsze papiery dotyczą tylko obiektów cząstkowych, takich jak przyłącze elektryczne, progi zwalniające czy poszerzenie placu ćwiczeń. Limity wyznacza rozporządzenie rządu nr 272/2011, a ich pomiar należy do stacji higienicznej. Po torze zbudowanym siłami ochotników i z pomocą obcej armii w miejskich aktach nie ma więc dokumentu, z którego dałoby się dziś odczytać jego normy hałasu.

Własnym autem, po uzgodnieniu

„Deník” w 2023 r. zaliczał autodrom, obok Sosnovej i Písku, do mniejszych torów lubianych przez fanów motorsportu, w kraju, w którym duże pętle są tylko dwie: w Moście i w Brnie. Sam operator wpuszcza samochody na swoje dni treningowe tylko po indywidualnym uzgodnieniu; godzina jazdy własnym autem kosztuje wtedy 500 koron, przedpołudnie albo popołudnie 2000, cały dzień 3000 koron, z 21 proc. VAT. Grupa może wynająć pętlę na wyłączność, dla najwyżej 25 pojazdów: od poniedziałku do czwartku za 4000 koron za godzinę albo 34 990 koron za dzień, w piątki, weekendy i święta za 38 990 koron. Operator uprzedza, że w tym czasie w tylnej części terenu mogą jeździć inne auta albo odbywać się kursy, a wjazd prowadzi wyłącznie przednią bramą, od strony stacji Shell.

Od 2023 r. klub organizuje Time Attack Cup, klubowe zawody samochodowe w dwóch klasach, do 1600 cm³ i powyżej. Przez trzy godziny jazdy czas mierzy się bez przerwy, do wyniku liczy się jedno najszybsze okrążenie z przejazdów mierzonych, a trzech najlepszych w klasie dostaje puchary. Na rundę 3 października 2026 r. przyjmowano 25 aut, za 1700 koron w przedsprzedaży.

Jesienią 2026 r. dni dla własnych aut przygotowali też zewnętrzni organizatorzy. Magazyn motoryzacyjny Autíčkář zapraszał na 10 października osobowe auta „wszystkich rozmiarów i napędów” w formule otwartej alei serwisowej, od 9.00 do 17.30: pół dnia za 2500 koron, cały dzień za 4000, pojedyncza dziesięciominutowa sesja za 500; opony wyścigowe były dozwolone. Przypominał też o regulaminie toru, zwłaszcza o hałasie i drifcie, bo administracja po wyraźnym ostrzeżeniu „bez litości” wyprasza z terenu. Special Drive na 31 października ograniczał liczbę aut na torze do dziesięciu i rano zabierał chętnych na bezpłatny obchód pętli z instruktorem; organizator opisuje ją jako techniczną trasę „pełną zakrętów, krótszych prostych i żwawych fragmentów”. Kask jest u niego obowiązkowy w kabrioletach i roadsterach jadących bez dachu, slicki są zakazane, a hałas mierzy się na pełnym gazie. Serwis okresky.cz na 7 listopada zapowiadał jazdy dla każdego „bez względu na auto i doświadczenie”, z odprawą przed każdą częścią dnia i zakazem wjazdu na polygon.

Z planu Kysilki przetrwała też część, od której wszystko się zaczęło. Plac ruchu drogowego dla dzieci, zbudowany do nauki jazdy na małych motocyklach, i cały układ ćwiczebnych skrzyżowań działały według Mračny w 2018 r. w tej samej postaci co na początku. Miasto przypomina, że poza zawodami plac jest bezpłatny i otwarty dla wszystkich, a rodzice mogą na nim uczyć dzieci jazdy na rowerze i rolkach.