Winton Motor Raceway: klubowy tor spod Benalli, na którym wygrał Hunt

W lutym 2016 r. Barry Stilo, prezes Benalla Auto Club, razem z posłanką Jaclyn Symes oficjalnie otwierał nową nawierzchnię toru Winton pod Benallą w północno-wschodniej Wiktorii. Po przecięciu wstęgi pięćdziesiąt aut wyścigowych i klasycznych, a do tego autobus, przejechało pierwsze okrążenia, najwyżej z 60 proc. prędkości, żeby oszczędzić świeży asfalt. Stilo był w latach 60. w ekipie, która spychaczami wycinała pierwotną nitkę, a na pierwszych zawodach w listopadzie 1961 r. ustanowił pierwszy rekord okrążenia: 1 min 24,2 s w aucie Faux Pas. Jego życiorys spina historię Winton Motor Raceway, klubowego toru na wiejskim terenie rekreacyjnym, na którym wygrał mistrz świata Formuły 1, przez prawie cztery dekady ścigały się samochody turystyczne mistrzostw Australii, a dziś debiutanci jeżdżą własnymi autami na osiemdziesiąt procent możliwości.


Lokalizacja	Huntley Street, Winton, Wiktoria; przy autostradzie Hume, około 15 minut jazdy od centrum Benalli
Typ	stały tor drogowy z dwiema konfiguracjami i płytą poślizgową do motorkhany
Długość	National Circuit: 3,0 km, 12 zakrętów (od 1997 r.); Club Circuit: 2,03 km (pierwotna pętla z 1961 r.)
Otwarcie	26 listopada 1961 r.
Rekord okrążenia	1:14,3058, John Magro, Dallara F308/11, Australijska Formuła 3, marzec 2019 r. (National Circuit)
Rekord pętli klubowej	52,99 s, Mark Larkham, Reynard 90D, kwiecień 1992 r.
Właściciel i operator	Benalla Auto Club Inc (stan na czerwiec 2026 r.); spółka Winton Motor Raceway Pty Ltd
Najważniejsze imprezy	rundy ATCC i Supercars (1985–2022, z przerwami), Historic Winton (od 1977 r.), Winton 300, Victorian Motor Racing Championship
Infrastruktura	118 garaży, 56 wiat, stacja paliw, kemping
Status	czynny; od 2023 r. bez rundy Supercars

Głaz na prostej w Barjarg

Samochody ścigały się pod Benallą na długo przed Winton. W Poniedziałek Wielkanocny 1936 r., w ramach obchodów stulecia miasta, Victorian Sporting Car Club i komitet jubileuszowy poprowadziły wyścig na 100 mil po trójkątnej trasie z dróg wokół miejskiego lotniska. Według portalu The Race Torque był to pierwszy oficjalny wyścig samochodowy na drogach publicznych kontynentalnej Wiktorii, a oglądało go od 15 do 20 tys. widzów. Skończył się sporem o liczenie okrążeń. Za zwycięzcę uznano najpierw Barneya Dentry'ego, któremu jako mechanik towarzyszyła żona Bessie, ale po sprawdzeniu zapisów wygraną przyznano Vinowi Maloneyowi w MG Magna, z przewagą 46 s.

Benalla Auto Club budował własny tor dwa razy. Pierwszy powstał w Barjarg, u podnóża pasma Strathbogie Ranges, między Benallą a Mansfield. Nawierzchnią była ziemia utwardzona olejem, a z jej środka, na głównej prostej, wystawał wielki głaz. Mimo wielu prób nie dało się go usunąć, więc został jako dodatkowa przeszkoda dla kierowców. Według The Race Torque pierwsze wyścigi odbyły się tam 25 stycznia 1959 r., z 50 zgłoszeniami, a ostatnia impreza 9 kwietnia 1961 r.

Dziesięć tysięcy funtów na terenie rekreacyjnym

Klub chciał mieć stały obiekt bliżej Benalli. W czerwcu 1960 r. ogłosił plan toru za 10 000 funtów na terenie rekreacyjnym Winton Recreation Reserve. The Race Torque przytacza legendę, według której w wytyczaniu pierwszego zarysu nitki na pastwisku uczestniczyli Ken Cox, znana miejscowa postać speedwaya, i Barry Stilo, pracujący spychaczem. Budowa pętli długości około dwóch kilometrów trwała mniej więcej rok. Terminu inauguracji, zaplanowanej na kwiecień 1961 r., nie udało się dotrzymać i kwietniowe zawody odbyły się jeszcze w Barjarg; ostatnią warstwę asfaltu w Winton położono kilka dni przed pierwszymi wyścigami. Odbyły się 26 listopada 1961 r.

Mick Ronke, późniejszy szef toru, był wtedy dzieckiem; jego ojciec należał do klubu, który budował tor. „Pamiętam, jak przychodziłem tu jako dzieciak i biegałem po ziemi, zanim położono asfalt”, wspominał w 50. rocznicę otwarcia. I dodawał: „Tor przetrwał dzięki ciężkiej pracy. Trzy lata po otwarciu był bliski bankructwa”. Pierwszą rundę mistrzowską, mistrzostwa Wiktorii Formuły Junior, rozegrano w Winton 9 grudnia 1962 r., a w Nowy Rok 1963 r. na tor wyjechały motocykle.

RacingCircuits.info nazywa Winton najstarszym nieprzerwanie działającym torem w Wiktorii; The Race Torque zwraca uwagę, że pierwsze wyścigi odbyły się tu przed otwarciem torów Calder Park i Sandown w 1962 r. Kierowca Dick Johnson miał powiedzieć, że jazda po Winton przypomina „bieg maratoński dookoła suszarki na pranie”. RacingCircuits.info tłumaczy to układem, w którym zakręt następuje po zakręcie i nie ma kiedy złapać oddechu.

Mistrz świata w Elfinie

W latach 70. Winton awansował z toru klubowego do krajowej czołówki: przyjeżdżały tu rundy mistrzostw Australii kierowców i samochodów sportowych, a wyścig Rose City 10 000 sprowadzał potężne bolidy Formuły 5000. Kronika toru podaje, że pierwszą edycję, w 1976 r., wygrał Graeme McRae.

W 1978 r. organizatorzy namówili do startu Jamesa Hunta, mistrza świata Formuły 1 z 1976 r. Anglik dostał zaprojektowanego w Australii Elfina MR8B-C z silnikiem Chevroleta V8, zdobył pole position i wygrał 30-okrążeniowy wyścig z przewagą ponad 40 s nad Alfredo Costanzo w Loli T400B; trzeci był Kevin Bartlett w Brabhamie. Był to jedyny start Hunta w zawodach w Australii. Wyścig odbył się jeszcze na pierwotnej, krótkiej pętli. Według kroniki toru w dniu wyścigu przyjechało około 10 000 widzów, a „Classic & Sports Car” pisał po latach, że miejscowi entuzjaści pamiętali, jak długo i hucznie Hunt świętował zwycięstwo.

Rok bez Holdena

10 lutego 1985 r. Winton po raz pierwszy gościł rundę mistrzostw Australii samochodów turystycznych (ATCC). Był to zarazem pierwszy wyścig serii rozegrany według międzynarodowych przepisów grupy A, czyli dla mniej przerobionych aut seryjnych. Holden Dealer Team opuścił rundę, bo Peter Brock wolał zadebiutować nowym Commodore w drugiej rundzie w Sandown, i po raz pierwszy od inauguracyjnej edycji mistrzostw w 1960 r. zabrakło na starcie Holdena. Piętnaście aut siedmiu marek stanęło do wyścigu na 50 okrążeń. Jim Richards w BMW 635 CSi ekipy JPS Team BMW, prowadzonej przez Franka Gardnera, wygrał z okrążeniem przewagi nad partnerem z zespołu Neville'em Crichtonem. Było to pierwsze zwycięstwo BMW w historii ATCC. Czwarty dojechał mistrz świata Formuły 1 Alan Jones w Alfie Romeo GTV6.

Tym wyścigiem zaczęły się też wieloletnie transmisje ATCC w telewizji Channel 7. Zaplecze toru nie poradziło sobie z liczbą widzów, a według RacingCircuits.info runda ATCC szybko zastąpiła Rose City 10 000 jako największa impreza roku i z roku na rok ściągała więcej publiczności. Richards wygrał w Winton także w 1986 r.

W 1987 r. ATCC ominęło Winton, za to tor jedyny raz w historii zorganizował motocyklowe Grand Prix Australii, bo nie mogło go przyjąć Bathurst. Promotor Bob Barnard potraktował imprezę jako szkołę dla sędziów, którzy w 1989 r. mieli obsługiwać Grand Prix na Phillip Island. Wygrał Kevin Magee na Yamasze.

Koło nad dwoma płotami

Popularność miała swoją cenę. 10 kwietnia 1988 r., na 24. okrążeniu rundy ATCC, z Holdena Commodore Nowozelandczyka Tony'ego Huntera na wyjściu z drugiego zakrętu odpadło koło. Według bazy Motorsport Memorial, opartej na ówczesnej prasie, obręcz z oponą przeskoczyła rów i dwa płoty ochronne i spadła między widzów około 80 m od samochodu. Zginęła dziewięcioletnia dziewczynka z Lavington w Nowej Południowej Walii, która oglądała wyścig z rodzicami; pięcioro innych widzów opatrzyły na miejscu załogi karetek. Była to pierwsza śmierć widza w 26-letniej historii toru. Wyścigu nie przerwano.

Półtora roku później, 7 października 1989 r., pod koniec międzyklubowych zawodów, jak podaje ta sama baza, bolid Formuły 5000 Lola T332 stracił podobno przyczepność na nawierzchni zmoczonej przez nagły deszcz i wypadł z toru przy linii startu i mety. Uderzył w Davida Crowdera, sędziego, który machał flagą w szachownicę, stojąc około metra w głąb toru. 54-letni członek Benalla Auto Club zmarł. Według bazy po jego śmierci postawiono wieżę, która miała poprawić bezpieczeństwo. Motorsport Memorial odnotowuje też dwóch kierowców, którzy zmarli w Winton za kierownicą na zawał serca, w 1984 i 1994 r. W lutym 2011 r. podczas klubowych zawodów motocyklowych zginął 49-letni zawodnik, który według Speedcafe stracił panowanie nad maszyną na mokrym torze i uderzył w barierę.

Pięść przez szybę

Scenę, którą V8 Sleuth zalicza do najczęściej pokazywanych w historii australijskich wyścigów samochodów turystycznych, Winton zobaczył w 1994 r., podczas rundy nowej serii samochodów dwulitrowych. Fabryczne BMW wystawiał zespół, którego współwłaścicielami byli kierowca Tony Longhurst i Terry Morris, ojciec drugiego kierowcy, Paula. W drugim wyścigu prowadził Morris. Na przedostatnim okrążeniu Longhurst zaatakował go w esach przed prostą startową, na prostej auta zahaczyły się kołami i oba uderzyły w ścianę. Longhurst wysiadł, odepchnął stojącego na drodze sędziego i uderzył Morrisa przez okno. Wyścig zatrzymano czerwoną flagą, wynik ustalono według poprzedniego okrążenia i zwycięstwo przyznano Morrisowi. Longhurst został zdyskwalifikowany z obu wyścigów tego dnia, ukarany grzywną 10 000 dolarów i zawieszonym na okres próby sześciomiesięcznym zakazem startów. Według Repco scena trafiła do wszystkich serwisów informacyjnych w Australii, a także za granicę.

Kilometr, który uratował tor

W 1995 r. klub wydał 500 000 dolarów na nową nawierzchnię i poszerzenie części toru. Dwa lata później, po tym, jak Winton wypadł z kalendarza ATCC na 1996 r., klub za 1,1 mln dolarów dobudował jednokilometrowy odcinek z nową aleją serwisową. Nowa nitka odbija z dawnej pętli przed starym zakrętem numer 9 w nową prostą, przechodzi przez krótki łącznik i wraca drugą długą prostą, by połączyć się ze starym torem w esach. Tak powstał 3-kilometrowy National Circuit, a pierwotna pętla jako Club Circuit dalej służy imprezom klubowym. W kolejnych latach stanęły garaże w alei serwisowej (1999), trzypiętrowa wieża dyrekcji wyścigu (2000) i dwupiętrowe centrum prasowe (2001). Według kroniki toru w czerwcu 2000 r., pięć tygodni przed rundą V8 Supercars, ktoś podpalił starą wieżę kontrolną; sprawców nigdy nie znaleziono.

Przedłużenie nadzorował Mick Ronke, a „The Border Mail” nazwał je po latach kluczowym dla przetrwania toru. Ronke zaczął pracować dla klubu jako 18-latek; był później sekretarzem klubu i szefem toru. W 2007 r. doprowadził do kupna drugiego toru, Wakefield Park, i był prezesem Australian Auto-Sport Alliance (AASA), organizacji nadzorującej zawody, alternatywnej wobec CAMS, dzisiejszej Motorsport Australia; AASA należała do klubu od 2003 r. W marcu 2013 r. ogłosił modernizację za 723 000 dolarów, z czego 300 000 dał rząd Wiktorii. Za te pieniądze powstał utwardzony plac o powierzchni 14 400 m², na którym imprezy mogą się odbywać przez cały rok, a tor dostał lepsze zasilanie. Zmarł kilka tygodni później, po zawale serca.

Ostatnia runda Supercars

Pod koniec 2015 r. nawierzchnia była tak zużyta, że według „The Border Mail” tor groził wypadnięciem poza australijskie i międzynarodowe normy bezpieczeństwa, a razem z nim runda V8 Supercars. Rząd Wiktorii dał na nową nawierzchnię milion dolarów, resztę wyłożył klub. W lutym 2016 r. prace skończono: zerwano cały stary asfalt i przeprofilowano zakręty 10 i 12. Wayne Williams, kierownik operacyjny toru, nazwał wtedy nową nawierzchnię „najlepszą w Australii”.

Seria długo nie nacieszyła się nowym asfaltem. W 2020 r. rundę Supercars najpierw przełożono, potem odwołano; w 2021 r. odwołano ją dwa dni przed startem, gdy część uczestników czekała na granicy Nowej Południowej Walii. Supercars wróciły w maju 2022 r., po raz ostatni. W listopadzie 2022 r. ogłosiły skrócony kalendarz na 2023 r. i po raz pierwszy od 2005 r. zabrakło w nim Winton; ostatnie wolne miejsce dostał tor w Tailem Bend, a Winton tylko testy samochodów nowej generacji Gen3. Stephen Whyte, dyrektor generalny klubu, mówił wtedy, że to „rozczarowujące”, i liczył na powrót w 2024 r. Według RacingCircuits.info tor nie gości już rund serii, ale pozostaje popularnym miejscem testów wiktoriańskich zespołów Supercars.

Rok 2026 przyniósł spór o AASA. W czerwcu organizacja ogłosiła, że przejęła ją grupa inwestorów, w tym Whyte, wówczas jej dyrektor generalny. Benalla Auto Club zakwestionował ważność transakcji i zapowiedział kroki prawne, a Motorsport Australia zapewniła klub o wsparciu. 6 sierpnia 2026 r. seria wyścigowa AASA przeniosła przedostatnią rundę sezonu z Winton na Calder Park. 20 sierpnia V8 Sleuth podał, że spór trafia do Sądu Najwyższego Wiktorii, a AASA odwołała pozostałe rundy serii; do dnia dostępu źródła nie podają rozstrzygnięcia. W oświadczeniu z 23 czerwca 2026 r. klub zapewniał, że nadal jest właścicielem i operatorem Winton.

Na osiemdziesiąt procent

Kalendarz Winton wypełniają dziś mistrzostwa Wiktorii i Nowej Południowej Walii, dni torowe, drifting, time attack i szkolenia kierowców. Historic Winton, impreza dla historycznych aut i motocykli rozgrywana od 1977 r., w 2021 r., po rocznej przerwie spowodowanej pandemią, zgromadziła ponad 200 samochodów i 100 motocykli. Wyścig długodystansowy Winton 300, który od połowy lat 80. do początku lat 90. był rundą mistrzostw Australii samochodów produkcyjnych, w 2026 r. wygrała Honda Civic klasy B, z przewagą 91 s nad BMW M3.

Najprostsza droga na tor dla amatora to Winton Fun Day, który operator kieruje do debiutantów. Można przyjechać autem drogowym, zmodyfikowanym albo niezarejestrowanym; bolidy z odkrytymi kołami są wykluczone. Pełnoletniemu kierowcy wystarcza prawo jazdy, potrzebny jest własny kask zgodny z normą AS1698 albo ECE 22.05 lub 22.06 i niepalne bawełniane ubranie od nadgarstków i szyi po kostki. Obowiązuje zasada 80 proc. możliwości auta i kierowcy: kto ją łamie, dostaje czarną flagę, a po drugim przewinieniu jedzie do domu. W 2026 r. udział kosztował 130 dolarów australijskich, pasażer 25, a ostatnie terminy roku wyznaczono na 1 i 29 listopada.

Kto chce jechać na sto procent, może przejść do Winton Super Sprints, czterorundowej serii z pomiarem czasu dla aut drogowych i wyścigowych; start kosztował w 2026 r. 195 dolarów, potrzebna jest licencja Motorsport Australia, a czwartą rundę zaplanowano na 31 października. W piątki, zależnie od kalendarza zawodów i świąt, operator prowadzi Test & Tune bez pomiaru czasu, za 295 dolarów z miejscem w garażu albo pod wiatą, ale nie dla debiutantów w autach drogowych. Dni torowe z instruktorami organizuje też, we współpracy z torem, firma Trackschool, od 295 dolarów. Kierowcy jadą własnym autem albo wypożyczonym, przygotowanym do wyścigów, w najwyżej pięciu grupach dobranych według tempa i doświadczenia; wymagana jest licencja Motorsport Australia (licencje AASA nie są tu uznawane), a limit hałasu wynosi 95 dB(A) mierzone z 30 m.

W przerwie obiadowej Fun Day tor należy do najmłodszych. Operator przewiduje wtedy okrążenia paradne dla dzieci poniżej 14 lat: auta jadą za samochodem bezpieczeństwa z prędkością od 40 do 80 km/h, nikt nie musi mieć kasku, wszyscy mają zapięte pasy, a pasażerowie mogą siedzieć także z tyłu.

Kalendarium

1936: wyścig na 100 mil po drogach wokół lotniska w Benalli
25 stycznia 1959: pierwsze wyścigi Benalla Auto Club na torze Barjarg
czerwiec 1960: ogłoszenie budowy toru na Winton Recreation Reserve
26 listopada 1961: pierwsze zawody w Winton; Barry Stilo ustanawia pierwszy rekord okrążenia
9 grudnia 1962: pierwsza runda mistrzowska (Formuła Junior)
1 stycznia 1963: pierwsze zawody motocyklowe
1977: pierwsza edycja Historic Winton
1978: James Hunt wygrywa Rose City 10 000 w Elfinie MR8B-C
10 lutego 1985: pierwsza runda ATCC w Winton i pierwszy wyścig serii według przepisów grupy A; wygrywa Jim Richards w BMW
1987: motocyklowe Grand Prix Australii w Winton
1988: śmierć dziewięcioletniej widzki trafionej kołem podczas rundy ATCC
1989: śmierć sędziego Davida Crowdera
1994: bójka Longhursta z Morrisem po kolizji zespołowych BMW
1997: dobudowa jednokilometrowego odcinka; powstaje 3-kilometrowy National Circuit
2007: Benalla Auto Club kupuje tor Wakefield Park
2013: modernizacja za 723 000 dolarów; śmierć Micka Ronke
luty 2016: nowa nawierzchnia całego toru
2019: John Magro ustanawia rekord okrążenia National Circuit
2020–2021: rundy Supercars odwołane z powodu pandemii
maj 2022: ostatnia runda Supercars w Winton
2026: spór Benalla Auto Club o własność AASA