Laguna Seca: tor wytyczony w piachu i Corkscrew Zanardiego

Jesienią 1957 roku na wschodnim skraju wojskowego poligonu Fort Ord pod Monterey pracowały spychacze, choć nikt jeszcze nie narysował planu toru. Młody architekt z Salinas, Wallace Holm, wytyczył nitkę szkicem w ziemi i palikami, a maszyny ruszyły za nim. Sześćdziesiąt dni później, 9 listopada, przecięto wstęgę, a na zboczach naturalnej niecki stanęło 35 000 widzów. Tak zaczęła się historia toru Laguna Seca, dziś WeatherTech Raceway Laguna Seca, którego najsłynniejszy zakręt od września 2026 roku nosi imię Alexa Zanardiego.

Lokalizacja	Laguna Seca Recreation Area przy drodze stanowej nr 68, ok. 10 mil od Pacyfiku i Monterey; adres: 1021 Monterey Salinas Highway, Salinas, Kalifornia, USA
Typ	stały tor drogowy dla samochodów i motocykli
Długość	3,602 km (2,238 mili), 11 zakrętów
Pierwotna konfiguracja	1,9 mili (ok. 3,06 km), 9 zakrętów, do 1988 r.
Otwarcie	9 listopada 1957 r.
Różnica wzniesień	ok. 180 stóp (ok. 55 m) na okrążeniu; Corkscrew opada o 59 stóp (18 m) na 450 stopach (137 m) toru
Rekord okrążenia w wyścigu	1:08,4168, Álex Palou, Dallara DW12-Honda, IndyCar, 2023
Licencja	FIA stopnia 2 (lista z 31 marca 2026 r.)
Właściciel	hrabstwo Monterey
Operator	Friends of Laguna Seca, organizacja non-profit
Najważniejsze imprezy	IndyCar, IMSA, MotoAmerica, Rolex Monterey Motorsports Reunion
Status	czynny

Drzewo przy szóstym zakręcie

Zanim powstał tor, wyścigi samochodów sportowych jeździły po publicznych drogach w sosnowym lesie Del Monte w Pebble Beach. Pierwsza edycja odbyła się w 1950 roku, a tłumy dochodziły do 50 000 ludzi stojących wzdłuż szosy. Prędkości rosły szybciej niż bezpieczeństwo. W 1956 roku Ernie McAfee źle wszedł w szósty zakręt, jego Ferrari wypadło z drogi i uderzyło bokiem w drzewo; kierowca zginął na miejscu. Organizatorzy uznali, że leśna trasa to „za mało toru” dla coraz mocniejszych samochodów.

Wyścigi przynosiły regionowi pieniądze, więc miejscowi przedsiębiorcy postanowili je zatrzymać. Pomysł stałej organizacji padł w sierpniu 1956 roku na posiedzeniu komitetu imprez specjalnych Monterey, a w połowie 1957 roku powstało z niego Sports Car Racing Association of the Monterey Peninsula, w skrócie SCRAMP. Ziemię dała armia: na wschodniej części Fort Ord, terenu manewrów i strzelnicy artyleryjskiej, wyznaczono miejsce pod tor, a 7 sierpnia 1957 roku podpisano pięcioletnią dzierżawę za 3000 dolarów. Stroną umowy była izba handlowa, bo armia nie uznawała jeszcze świeżo założonego SCRAMP.

Budowę wziął na siebie Granite Construction, kalifornijska firma drogowa, która zgodziła się pracować po kosztach i poczekać na część zapłaty. Holm wspominał po latach, że tor powstał „w komitecie”, a projekt trzeba było poprawiać, bo kierowcy odwiedzający plac budowy ostrzegali, że niektóre zakręty są zbyt niebezpieczne.

„Plany toru, które narysowałem, powstały dopiero, gdy tor był gotowy. Dosłownie naszkicowaliśmy przebieg w ziemi, wbiliśmy paliki, a spychacze wjechały i zabrały się do roboty”.

Holm docenił też samo miejsce: niecka wokół wyschniętego jeziora sprawiała, że z widowni widać było co najmniej 90 proc. wyścigu. Stąd nazwa: laguna seca to po hiszpańsku „suche jezioro”. Najsłynniejszy fragment toru doczekał się własnej legendy. Według opowieści powtarzanej przez sam tor brygadzista, wychodząc na obiad, rzucił operatorowi spychacza, żeby zjechał ze wzgórza „jakkolwiek się da”, i tak miał powstać lewo-prawy zjazd nazwany Corkscrew, czyli korkociąg.

Osiemdziesiąt mil na godzinę Ferrari Pete'a Lovely'ego

Otwarcie było zarazem ósmą edycją Pebble Beach Road Races, rozegraną już na nowym, liczącym 1,9 mili torze z dziewięcioma zakrętami. Wstęgę przecięli generał major William M. Breckenridge z Fort Ord i prezes SCRAMP Lou Gold. Główny wyścig wygrał Pete Lovely Ferrari 500 TR, ze średnią prędkością 80,19 mili na godzinę (ok. 129 km/h). Według relacji samego Lovely'ego jego dwulitrowy samochód był wyraźnie słabszy od rywali; faworyci, wśród nich Carroll Shelby i Jack McAfee, odpadli z awariami, a z Johnnym von Neumannem w mocniejszym Ferrari Lovely rozprawił się podstępem: zostawał z tyłu tak daleko, by rywal stracił go z oczu, a na ostatnim okrążeniu ruszył w pogoń i wyprzedził go w dziewiątym zakręcie.

Pierwsze lata dopisały do toru kolejne anegdoty z nazwami miejsc. W 1959 roku Ed Leslie prowadził w Austinie-Healeyu 100, gdy w czwartym zakręcie załamało mu się szprychowe koło i samochód wyleciał z toru między dęby; kierowca wyszedł z tego bez obrażeń, a zakręt nazwano od tej pory „Leslie's Leap”. Grand Prix of Monterey zaczynał w 1960 roku w mistrzostwach USAC, a od 1966 roku przyjmował samochody Can-Am, ryczące McLareny, Chaparrale i Porsche. W 1974 roku wojsko przekazało teren hrabstwu Monterey, które jest jego właścicielem do dziś.

W tym samym roku narodziła się impreza, którą „Motor Sport” zalicza do najbardziej wyczekiwanych punktów sierpniowego Monterey Car Week. Steve Earle, entuzjasta, który jak sam wspominał, zakradał się z kolegami na tor Willow Springs, żeby choć trochę pojeździć starymi wyścigówkami, zorganizował 10 sierpnia 1974 roku pierwsze Monterey Historic Automobile Races. Zebrał 66 samochodów, a bilety w przedsprzedaży kosztowały 7 dolarów w domach towarowych Sears i Macy's. Ustanowił zasadę, która obowiązuje do dziś: kto spowoduje kontakt dwóch aut, którego można było uniknąć, nie wystartuje w kolejnym roku. Earle prowadził imprezę przez 36 lat, zanim przejął ją SCRAMP; od 2010 roku tytularnym sponsorem jest Rolex, a liczba zgłoszeń przekracza 500.

Pętla przez dno jeziora

Motocykle zmieniły kształt toru bardziej niż samochody. Wyścigi superbike'ów AMA odbywały się tu od 1976 roku, a w 1988 roku Laguna Seca miała przywrócić po 23 latach przerwy Grand Prix USA w motocyklowych mistrzostwach świata. Przepisy FIM wymagały jednak dłuższego okrążenia. Dobudowano więc pętlę przez dawne dno jeziora: dawny drugi zakręt stał się ciasnym nawrotem, a za nim pojawiły się nowe zakręty, które zastąpiły prostą biegnącą od obecnego drugiego do obecnego piątego zakrętu. Tor przestał mieścić się w 1,9 mili. Ostatnie szlify dała mu przebudowa zakrętów od dziewiątego do jedenastego przed sezonem 1996, która przy okazji nieco wydłużyła prostą startową.

Zawodnicy z Europy nie byli zachwyceni. Według RacingCircuits.info narzekali na nierówności przed Corkscrew i bliskość barier, a w 1989 roku Wayne Gardner złamał nogę w wypadku w piątym zakręcie. Po 1994 roku Grand Prix zniknęło z kalendarza; wróciło dopiero w 2005 roku, po przebudowie stref wyjazdu sfinansowanej przez Yamahę. Marco Melandri, wówczas wicelider mistrzostw, mówił według „Cycle World”: „Ściany są za blisko, a nawierzchnia jest wyboista”, a całą Lagunę podsumował stwierdzeniem, że gdyby obowiązywały tu europejskie przepisy, nie mogliby się tu ścigać. Wyścig 2005 roku wygrał Nicky Hayden, prowadząc od startu do mety; było to jego pierwsze zwycięstwo w MotoGP, odniesione z pierwszego w karierze pole position, zdobytego w 38. próbie. Rok później tor wydał kolejne 7 mln dolarów, między innymi na strefy wyjazdu od szóstego zakrętu do Corkscrew i na zburzenie dawnego centrum prasowego nad pierwszym zakrętem.

Najgłośniejszy moment motocyklowej epoki przyszedł w lipcu 2008 roku. Casey Stoner był w treningach szybszy o pół sekundy, ale Valentino Rossi nie dał mu odjechać. Na jednym z pierwszych okrążeń Włoch zanurkował po wewnętrznej w Corkscrew, przejechał po krawężnikach i żwirze i utrzymał prowadzenie w dół zbocza.

Rossi tłumaczył potem: „Pojechaliśmy trochę za szeroko, ale to osobliwy zakręt, więc może się zdarzyć. Kiedy zorientowałem się, że jadę po żwirze, trochę się przestraszyłem, ale żwir ma tu dobrą przyczepność!”. Stoner uznał, że tego dnia było „trochę za dużo”. Później sam wyjechał w piach, przewrócił się, wrócił na motocykl i dojechał drugi.

Ostatnie okrążenie 1996 roku

Samochody Indy zjawiły się na torze w 1983 roku i jeździły tu do 2004 roku, zwykle w finale sezonu CART. Pierwszy wyścig wygrał Włoch Teo Fabi. Najsłynniejszy przyszedł 8 września 1996 roku. Bryan Herta z zespołu Rahala, który jeszcze nigdy nie wygrał w CART, prowadził przed ostatnim okrążeniem. Debiutant Alex Zanardi w Reynardzie-Hondzie zespołu Chipa Ganassiego rzucił się na niego na wejściu w Corkscrew, wyjechał kołami na piach poza tor, wrócił na asfalt przed Hertą i wygrał. Kibice na zboczach nie od razu zrozumieli, co zobaczyli: zjazd zasłaniał widok, więc patrzyli na powtórki na telebimie. Tego samego dnia mistrzem CART został kolega Zanardiego z zespołu, Jimmy Vasser, co dało zespołowi Ganassiego pierwszy tytuł.

Manewr przeszedł do historii pod nazwą „The Pass”, ale jego legalność wciąż budzi spory. Matt Beer z The Race po latach nazwał go wprost „rażącym ścięciem zakrętu”. Colton Herta, syn pokonanego kierowcy, powiedział w 2019 roku, że ojciec uważa, iż należała się kara, a on sam jest tego samego zdania. Ten sam Colton Herta opisał, jak dziś wjeżdża się w ten zakręt:

„Wszystko to kwestia celowania. Kiedy skręcasz, nic nie widzisz. Nie widzisz nawet opon pod ścianą po drugiej stronie, jedziesz na ślepo. Jest tam małe drzewo; jeśli wycelujesz w nie samochód, to mniej więcej jedna trzecia auta przejedzie po tarkach w dół w prawo”.

Rok później Herta ruszał z pole position, ale wygrał Vasser, a Zanardi przypieczętował tu tytuł mistrzowski. W 1998 roku Herta odniósł wreszcie na tym torze pierwsze zwycięstwo w CART, z przewagą 0,343 s nad Zanardim. Po 2004 roku samochody Indy zniknęły z Laguna Seca i wróciły dopiero w 2019 roku, już jako runda IndyCar.

Wrzesień 1999

Rano 11 września 1999 roku, podczas treningu przed wyścigiem CART, Lola zespołu Penske prowadzona przez 27-letniego Urugwajczyka Gonzalo Rodrígueza wypadła z toru, przeleciała przez pułapkę żwirową, przebiła się przez barierę z opon i uderzyła w betonową ścianę. Samochód wzbił się w powietrze, przeleciał nad ogrodzeniem i spadł na dach na trawiastym zboczu. Uderzenie szacowano na ponad 140 mil na godzinę (ok. 225 km/h); kierowcę przewieziono do szpitala, gdzie stwierdzono zgon. Do wypadku doszło w Corkscrew. Wstępnie podejrzewano zablokowaną przepustnicę, ale według rzecznika Mercedesa telemetria tego nie potwierdziła.

Kierowcy poprosili o odwołanie popołudniowych kwalifikacji. Według relacji Associated Press sędzia startowy Jim Swintell stał wtedy nad pustą prostą startową i trzymał nad torem zieloną flagę, dopóki nie minął czas sesji. Zespół Penske wycofał oba samochody z wyścigu. AP zanotowała, że Rodríguez był pierwszym kierowcą, który zginął tu podczas weekendu wyścigowego od otwarcia toru w 1957 roku; wcześniej w wypadkach podczas testów zginęło dwóch kierowców samochodów sportowych. Jeszcze tego samego dnia w miejscu wypadku dołożono drugą barierę z opon i dodatkowe materiały pochłaniające energię.

Kto rządzi torem

Przez ponad sześćdziesiąt lat torem zarządzał ten sam SCRAMP, na ziemi hrabstwa. Przez 17 lat, do 31 marca 2018 roku, prawa do nazwy miała Mazda i obiekt nazywał się Mazda Raceway Laguna Seca. Od 1 kwietnia 2018 roku nazwę nosi WeatherTech, producent akcesoriów samochodowych z Illinois.

W latach 2010. relacje hrabstwa z SCRAMP się zepsuły. Według RacingCircuits.info pojawiły się zarzuty złego zarządzania, potwierdzane przez niezależne audyty, a hrabstwo zaczęło szukać innego operatora. W listopadzie 2019 roku wybrało A&D Narigi Consulting, firmę bez doświadczenia w sporcie motorowym, której założyciel John Narigi przez 40 lat pracował w hotelarstwie. Nowy zarządca przejął tor 1 stycznia 2020 roku.

W 2022 roku rada nadzorcza hrabstwa zatwierdziła prawie 14,9 mln dolarów na wymianę drewnianej kładki nad prostą startową i pierwsze od 2007 roku całkowite odnowienie nawierzchni. Kontrakt wygrał Granite Construction, ta sama firma, która w 1957 roku budowała tor po kosztach. W 2023 roku tor otrzymał nowy asfalt i stalową kładkę Mission Foods Bridge.

Następny krok był większy. 18 lipca 2023 roku rada nadzorcza jednogłośnie zatwierdziła umowę koncesyjną z organizacją non-profit Friends of Laguna Seca. Pierwszy etap trwa pięć lat; jeśli organizacja zainwestuje w tor co najmniej 10 mln dolarów, umowa wydłuża się o 25 lat, a po kolejnych 40 mln o następne 25. Od 2028 roku hrabstwo ma dostawać 10 proc. przychodu netto.

Zanim umowa weszła w życie, w grudniu 2023 roku grupa okolicznych mieszkańców nazwana Highway 68 Coalition pozwała hrabstwo i Friends of Laguna Seca, zarzucając torowi coraz więcej dni z imprezami, wyższe dopuszczalne poziomy hałasu i wynajem toru z hałasem przekraczającym 100 dB. Pozew żądał nawet zaprzestania wyścigów w ogóle. Spór zakończyła 20 marca 2024 roku ugoda: hrabstwo zwróciło koalicji 75 000 dolarów kosztów prawnych, a Friends of Laguna Seca zobowiązało się zlecić akustykowi ocenę wpływu hałasu i wprowadzić zalecone środki, jeśli będą wykonalne i tańsze niż 2 mln dolarów. Organizacja przejęła zarząd 1 sierpnia 2024 roku; hrabstwo pozostało właścicielem, a koszty utrzymania i inwestycji przeszły na operatora.

Z perspektywy kierowcy amatora

Tor nie sprzedaje jazd osobom prywatnym. Wynajmuje się go wyłącznie na całe dni, a kto chce przejechać się własnym samochodem albo motocyklem, zapisuje się na tak zwane Open Raceway Days u organizatorów, którzy wynajęli obiekt. Platforma zapisów MotorsportReg wymienia przy torze dni kilku takich organizatorów, m.in. Hooked On Driving, Speed SF, LightSpeed Track Events, DriveTrackTime i Golden Gate Lotus Club.

Dwa przykłady z jesieni 2026 roku pokazują, jak to wygląda. Hooked On Driving reklamował dni 10 i 11 października jako idealne dla „wyjątkowego samochodu drogowego”, z ceną od 574 dolarów za dzień, limitem hałasu 92 dB, obowiązkowym kaskiem z homologacją SA2020 albo SA2025 i indywidualnym instruktorem dla początkujących. Speed SF na weekend 28 i 29 listopada podawał zwykłą cenę 500 dolarów za dzień, wymagał kasku M2020 lub SA2020 i pałąka przeciwkapotażowego w kabrioletach, a w Mazdach MX-5 Miata zatwierdzonego pałąka. Ceny pochodzą ze stron zapisów i szybko się zmieniają.

Limit hałasu jest tu sprawą poważną. „Motor Sport” w 2024 roku pisał, że tor obowiązują limity 90 albo 105 dB i najwyżej 35 dni imprez rocznie, z czego 24 dla nie więcej niż 5000 widzów. Friends of Laguna Seca podkreśla, że umowa koncesyjna wiąże je z dotychczasowymi zasadami ograniczającymi frekwencję i hałas. W praktyce o tym, czy głośniejszy wydech przejdzie, decyduje regulamin konkretnego dnia: w jesiennym kalendarzu 2026 roku są dni z limitem 90, 92 i 105 dB, a jeden organizator zapowiada też dzień bez limitu.

O samej jeździe najwięcej mówią ci, którzy wyciskają z toru ostatnie dziesiąte sekundy. Gdy w 2019 roku Randy Pobst przejechał dla magazynu MotorTrend okrążenie McLarenem Senną w 1:27,62, redakcja ogłosiła ten czas rekordem samochodu seryjnego na tym torze i zauważyła, że wszystko rozstrzyga się w jedenastym zakręcie, „bardzo wolnym i bardzo ciasnym”, który zawsze „robi albo psuje” czas okrążenia. Pobst tłumaczył, że sekretem było uspokojenie samochodu w środku zakrętu, dobre wyjście i jazda na wprost „jak wystrzał z pistoletu” aż do hamowania.

Zakręt Zanardiego

Alex Zanardi zmarł 1 maja 2026 roku w wieku 59 lat. W maju, podczas weekendu IMSA, tor umieścił przy Corkscrew napis „Grazie Alex”. Trzydzieści lat po „The Pass”, w piątek 4 września 2026 roku, w trakcie finału sezonu IndyCar, Corkscrew oficjalnie stał się Zanardi Corkscrew. Przyjechali Chip Ganassi i Mike Hull, Max Papis mówił w imieniu żony i syna Zanardiego, a Bruce Canepa z Friends of Laguna Seca odczytał list od Jimmy'ego Vassera. Prezes toru Mel Harder odsłonił projekt przyszłego pomnika.

Obok wystawiono samochód Zanardiego z numerem 4 z tamtego wyścigu i tablicę, która stanie w zakręcie, z jednym z ulubionych powiedzeń Zanardiego: „Courage Changes Everything”, czyli „odwaga zmienia wszystko”. Vasser przypomniał w liście, że opowieść o tamtym wyprzedzaniu rosła z każdym kolejnym opowiadaniem: najpierw Zanardi planował atak na ostatnim okrążeniu, potem przez pięć, potem przez dziesięć okrążeń, a w końcu twierdził, że widział oczy Herty, choć ten jeździł w przyciemnianej szybce. Dwa dni później wyścig wygrał Scott McLaughlin, który prowadził przez 87 z 95 okrążeń.

Kalendarium

• 1950: pierwsze wyścigi samochodów sportowych na drogach lasu Del Monte w Pebble Beach.
• 1956: śmierć Erniego McAfee w Pebble Beach; organizatorzy szukają stałego toru.
• 1957: powstaje SCRAMP; 7 sierpnia dzierżawa terenu Fort Ord; 9 listopada otwarcie toru, wygrywa Pete Lovely.
• 1966: pierwszy wyścig Can-Am.
• 1974: teren przechodzi na hrabstwo Monterey; 10 sierpnia pierwsze Monterey Historic Automobile Races.
• 1983: pierwszy wyścig CART, wygrywa Teo Fabi.
• 1988: pętla przez dno jeziora wydłuża tor ponad pierwotne 1,9 mili; wraca motocyklowe Grand Prix USA.
• 1996: 8 września „The Pass” Zanardiego na Hercie.
• 1999: 11 września ginie Gonzalo Rodríguez.
• 2005: MotoGP wraca do USA, wygrywa Nicky Hayden.
• 2008: pojedynek Rossiego ze Stonerem w Corkscrew.
• 2018: 1 kwietnia tor zmienia nazwę na WeatherTech Raceway Laguna Seca.
• 2019: IndyCar wraca na tor; hrabstwo wybiera nowego zarządcę w miejsce SCRAMP.
• 2023: nowa nawierzchnia i Mission Foods Bridge; 18 lipca umowa koncesyjna z Friends of Laguna Seca.
• 2024: 20 marca ugoda z Highway 68 Coalition; 1 sierpnia Friends of Laguna Seca przejmuje zarząd.
• 2026: 4 września Corkscrew otrzymuje imię Zanardiego.