Autodrom Most: tor na hałdzie w mieście, które ustąpiło węglowi

W niedzielę 14 sierpnia 1983 r. na zwałowisko dawnej odkrywki węgla brunatnego Vrbenský pod Mostem przyszło około stu tysięcy ludzi. Wyścig prototypów Interserie był tylko pretekstem: przyjechali zobaczyć pierwszy w Czechosłowacji stały tor wyścigowy, wybudowany na hałdzie w mieście, które w tym samym czasie władze wyburzały, żeby dostać się do leżącego pod nim węgla. Ponad czterdzieści lat później na tym samym asfalcie ścigają się mistrzostwa świata superbike'ów i europejskie ciężarówki, a o decybelach z toru rozstrzygał czeski Sąd Konstytucyjny.

Lokalizacja	Most (dzielnica Souš), kraj ustecki, Czechy; około 3 km na zachód od centrum, poniżej zamku Hněvín
Typ	stały tor wyścigowy, samochodowy i motocyklowy
Długość i konfiguracja	4212 m, 21 zakrętów (9 lewych, 12 prawych), szerokość 12–14 m, najdłuższa prosta 792 m
Kierunek jazdy	zgodnie z ruchem wskazówek zegara
Różnica wysokości	12,04 m; maksymalne wzniesienie +2,8 proc., spadek −3,2 proc.
Otwarcie	14 sierpnia 1983 r. (budowa 1978–1983)
Rekord okrążenia, samochody (od 2005 r.)	1:22,981, Bernd Herndlhofer, Arrows A22 (F1), 29 sierpnia 2020 r.
Rekord okrążenia, motocykle (od 2005 r.)	1:29,920, Nicolò Bulega, Ducati Panigale V4 R, 17 maja 2026 r.
Rekord okrążenia, ciężarówki	2:01,340, David Vršecký, Freightliner, 31 sierpnia 2009 r.
Właściciel i operator	AUTODROM MOST a.s.; od maja 2026 r. w rękach grupy RIQ Investments Romana Staňka
Najważniejsze imprezy	WorldSBK (od 2021 r.), FIA ETRC Czech Truck Prix (od 1993 r.), NASCAR Euro Series, dawniej Interserie
Status	czynny; licencja FIA stopnia 2

Miasto, które ustąpiło węglowi

Żeby zrozumieć, dlaczego tor w Moście leży na hałdzie, trzeba zacząć od decyzji rządu Czechosłowacji z 26 marca 1964 r. Uchwałą nr 180 władze postanowiły zlikwidować historyczne miasto Most, bo pod nim leżało około stu milionów ton węgla brunatnego. Trzydzieści tysięcy mieszkańców przesiedlono na nowe osiedla, a wyburzanie trwało do 1 kwietnia 1987 r. Ze starego Mostu ocalał w zasadzie tylko gotycki kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, który jesienią 1975 r. przesunięto po szynach o 841 metrów.

Wyścigi w tym mieście były starsze od tej decyzji. Pierwszy wyścig motocyklowy odbył się 25 maja 1947 r. na ulicach wokół browaru w dzielnicy Zahražany, pięć lat później po raz pierwszy ścigały się samochody. Przez kolejne trzy dekady organizatorzy przenosili trasy z miejsca na miejsce, a powody były bardzo mosteckie: zły stan bruku, przeprowadzka szpitala do budynku przy starcie, hałas, a potem planowane rozszerzanie odkrywek. Pięciokilometrowa pętla przez Kopisty przestała istnieć, gdy w latach siedemdziesiątych wieś Kopisty zburzono pod kopalnię. Trasę w Rudolicach pamięta się głównie z tragedii: 30 kwietnia 1962 r. w treningu zginął tam motocyklista Jiří Kořínek, któremu w 1976 r. postawiono pomniczek w zakręcie przy oczyszczalni.

W 1965 r. na pętli w dzielnicy Stalingradzkiej rozdano pierwsze punkty mistrzostw kraju, a na początku lat siedemdziesiątych wyścigi samochodowe przeniosły się na budowaną drogę ekspresową przy nowym dworcu kolejowym. Ten tor „u nádraží” miał w ostatecznej wersji 3450 metrów, kształt ósemki i podwójne bariery niemal na całej długości. W 1979 r. przyjechała tu Interserie, seria najszybszych wówczas prototypów, i według książki jubileuszowej toru widzowie z sąsiedniej NRD „walili jak lawina”. Koniec pętli w jej pełnej, osiedlowej wersji przyspieszyła jednak nie prędkość, lecz codzienność: podczas jednego z wyścigów do rodzącej kobiety na osiedlu nie mogła dojechać karetka. Do tego doszły skargi mieszkańców na hałas i zamknięte ulice, więc trasę skrócono, a ponieważ nadal uznawano ją za niebezpieczną, zdecydowano, że specjalny tor powstanie na zwałowisku za miastem.

Projekt z przepisów FIA i telewizji

Studium toru przygotowała w 1976 r. grupa kierowana przez Václava Paura. Autorzy odwiedzili Hockenheim i Nürburgring, ale, jak przyznaje dziś sam operator, projektowali w zasadzie na podstawie regulaminów FIA i FIM, fachowej prasy i transmisji telewizyjnych. Porównywali w studium prędkości różnych pojazdów w poszczególnych zakrętach, tyle że ostateczny kształt narzucił teren: zasypana niecka po kopalni. Budowa na 140 hektarach ruszyła w 1978 r., tor miał być częścią większego ośrodka sportowo-obronnego. Według moto.cz jesienią 1982 r. nawierzchnię odebrano i rozegrano próbny wyścig samochodowy, a starą wieżę startową z pętli przy dworcu rozebrano i przewieziono na autodrom, gdzie służyła przez pierwsze lata. Operator jako datę próbnych wyścigów podaje 26 czerwca 1983 r., oficjalne otwarcie nastąpiło 14 sierpnia 1983 r. wyścigiem Interserie o Puchar Miasta Mostu, którego dyrektorem był František Pátek.

Tor mierzył wtedy nieco ponad cztery kilometry i miał dwadzieścia zakrętów. Komisarz techniczny FIA miał przy otwarciu powiedzieć, że pod względem jazdy zalicza Most do najbezpieczniejszych torów w Europie. Interserie wracała tu co roku; w 2003 r. dyrektor toru Gerhard Ittner mówił, że odbywa się w Moście chyba po raz dwudziesty. W 1993 r. Giovanni Lavaggi wyśrubował rekord średniej prędkości do 197,297 km/h w Kremer-Porsche CK7, a granicy 200 km/h na starym profilu nie przekroczył nikt: ostatni rekord, 198,932 km/h Earla Goddarda z 2002 r., pozostał niepobity do przebudowy pierwszego zakrętu. Motocykle wróciły do Mostu 10 czerwca 1984 r. wyścigiem mistrzostw Czechosłowacji, 48 dni później tor po raz pierwszy wykorzystali Szwajcarzy, którzy w swoim kraju nie mogą organizować wyścigów torowych, a 14 czerwca 1987 r. odbyła się tu pierwsza runda motocyklowych mistrzostw Europy. Tor pracował niemal bez przerwy: w 1988 r. był używany 302 dni w roku, w latach 1993–2003 średnio 277 dni.

Ciężarówki na hałdzie

We wrześniu 1992 r. organizatorzy zaryzykowali coś, przed czym, jak wspomina książka jubileuszowa, ostrzegała większość działaczy: wyścig ciężarówek na torze zbudowanym na zwałowisku. Obawiano się, że masa pięciotonowych maszyn zaszkodzi podłożu. Premierowy weekend, 4–6 września 1992 r., prowadził komik Petr Novotný, na ciężarówce grała na żywo grupa country Fešáci, a na starcie stanęli Stig Blomqvist, Slim Borgudd i Steve Parrish. Barw Czechosłowacji broniły ciężarówki LIAZ z Františkiem Vojtíškiem i Karlem Patočką, który wygrał jeden z biegów. Rok później Most wszedł do kalendarza mistrzostw Europy FIA; w 1993 r. w klasach A, B i C wygrali Gérard Cyunet, Gerd Körber i Steve Parrish. Czech Truck Prix jest od tamtej pory stałym punktem kalendarza mistrzostw Europy ciężarówek.

Wyścigi ciężarówek stały się dla Mostu tym, czym dla Brna były motocyklowe Grand Prix: imprezą, po której poznaje się tor. W 1997 r. na starcie pojawiła się Praga TN 24.420 z nadwoziem zaprojektowanym przez Václava Krále, a Martin Koloc odniósł nią w Moście cztery zwycięstwa w jeden weekend. Rekord okrążenia ciężarówki, 2:01,340 Davida Vršeckiego z Freightlinerem z 31 sierpnia 2009 r., trzyma się do dziś.

Pięć miesięcy na ratunek licencji

Lata dziewięćdziesiąte zaczęły się w Moście od groźby utraty wszystkiego. Po rozwiązaniu Svazarmu latem 1990 r. torem zarządzał automotoklub AMK BSM Most; w 1993 r. jego przewodniczącym został Jiří Kroužek, a autodromowi groziło cofnięcie homologacji z dniem 31 grudnia 1993 r. Sam operator opisuje ten okres bez ogródek: tor niszczał i stracił certyfikaty licencyjne na mistrzowskie wyścigi samochodowe i motocyklowe. Spółka Autodrom Most s.r.o., założona z udziałem miasta Most, klubu i Kroužka, zaczęła remont w grudniu i skończyła go w pięć miesięcy. RacingCircuits.info dodaje szczegóły: nowe bariery, 20 000 ton żwiru w strefach bezpieczeństwa i odzyskanie licencji FIA i FIM już w maju 1995 r.; rok później doszły centrum medyczne i dwie trybuny przy prostej startowej.

Prezydent komisji wyścigów drogowych FIM Claude Denis miał po inspekcji powiedzieć:

„Tor w Moście ma światowe parametry i brakuje mu dziś tylko światowych wyścigów. Jestem bardzo mile zaskoczony, że w Moście udało się w tak krótkim czasie z powodzeniem przeprowadzić rekonstrukcję w takim zakresie.”

W 2000 r. spółka przekształciła się w spółkę akcyjną, a w 2003 r. akcjonariusze zdecydowali o generalnej rekonstrukcji. Homologacja na sezon 2003 wymagała długiej listy prac po wizycie inspektorów FIA: dokręcania śrub w barierach, uzupełniania żwiru, wydłużania barier i siatek FIA, wymiany krawężników. „To cały zbiór prac, które wynikły z listopadowej wizyty inspektorów bezpieczeństwa FIA i z grudniowego posiedzenia komisji bezpieczeństwa FIA w Hockenheim”, tłumaczył dyrektor sportowy Gerhard Ittner. Najważniejsza decyzja dotyczyła jednak pierwszego zakrętu.

Retardér

Pierwszy zakręt po starcie nazywano w Moście retardérem: łagodny łuk na końcu prostej, o którym w książce jubileuszowej napisano, że kierowcy mówili o nim „na serce”, bo na pełnym gazie dało się go przejechać tylko jednym śladem. Właśnie tam 14 lipca 2002 r. zginął Fritz Glatz, wiedeński przedsiębiorca i kierowca startujący pod pseudonimem „Frederico Careca”, który w latach dziewięćdziesiątych wygrywał w Moście w Interserie i tor znał doskonale. W wyścigu serii EuroBOSS, europejskich mistrzostw historycznych bolidów Formuły 1, prowadził w Arrowsie Footwork FA17 z silnikiem Forda; przy dublowaniu wolniejszego zawodnika najechał na krawężnik, samochód wzbił się w powietrze i po serii przewrotów uderzył w barierę. Glatz zmarł tego samego dnia w mosteckim szpitalu, miał 58 lat. Komisja sportowa uznała zdarzenie za wypadek spowodowany błędem kierowcy.

Rok wcześniej tor niespodziewanie gościł rundę European Le Mans Series. 5 sierpnia 2001 r. na 4148-metrowej pętli wygrali Patrick Lemarié i Stefan Johansson w Audi R8, a stawka była tak cienka, że sklasyfikowano dziewięć samochodów.

W lutym 2003 r. inspektorzy Klaus Steinmetz i Uwe Frumolt szukali z zarządem toru nowego rozwiązania retardéru. Ittner zapowiadał: po sezonie zniknie łagodny łuk, a w jego miejsce powstanie klasyczna szykana z ostrym prawym i lewym zakrętem, szerokimi strefami bezpieczeństwa i nowymi krawężnikami. Operator podaje, że ruch na torze o nowym profilu ruszył 27 kwietnia 2005 r., a 6 listopada 2005 r. otwarto obok polygon, czyli 13-hektarowy ośrodek doskonalenia jazdy z płytami poślizgowymi, który przejął szkolenia kierowców służb ratunkowych, prowadzone na torze od jego otwarcia. RacingCircuits.info porównuje nową szykanę do pierwszej szykany w Monzy: znacznie wolniejszą, ale dającą miejsce do wyprzedzania; jej budowa oznaczała też likwidację rzadko używanej krótkiej pętli. Od tego momentu rekordy liczy się od nowa: stare, z profilem retardéru, to 1:15,065 Earla Goddarda w Benettonie z silnikiem Forda HB (2002) i 1:29,851 Christera Lindholma na Yamasze (1999).

Superbike'i i sąsiedzi

W maju 2014 r. tor zmienił właściciela: kupiła go szwajcarska spółka BA Group AG, a jej rzecznik zapowiadał w Mosteckim Deníku, że liczba dużych weekendów wyścigowych, która w tym sezonie spadła do trzech, wzrośnie do co najmniej pięciu. W kolejnych latach jako właściciel i prezes zarządu występował Josef Zajíček, według ČTK właściciel autodromu od 2014 r. Za jego czasów do Mostu przyjechały ADAC GT Masters (2018), a 29 kwietnia 2021 r. w Pradze ogłoszono pięcioletnią umowę z Dorną: tor wszedł do kalendarza WorldSBK jako zastępstwo za odwołaną z powodu pandemii rundę na Phillip Island. „To kamień milowy i wyjątkowe wydarzenie w prawie czterdziestoletniej historii autodromu. Po raz pierwszy stajemy się organizatorami wyścigów mistrzostw świata”, mówił Zajíček.

Rok 2021 był dla Mostu sezonem debiutów. W sierpniu odbyła się pierwsza runda WorldSBK, w tym samym miesiącu promotor WTCR dopisał tor do kalendarza w miejsce odwołanych rund azjatyckich, a 9 października finał motocyklowych mistrzostw świata w wyścigach długodystansowych, 6 Hours of Most, rozstrzygnął się różnicą 0,070 s między BMW a Yamahą, co Cycle News opisał jako najbliższy finisz w historii serii. WTCR miało wrócić w 2022 r. jako otwarcie sezonu, ale runda została odwołana po ogłoszeniu w Czechach stanu wyjątkowego w związku z rosyjską inwazją na Ukrainę.

Zawodnicy WorldSBK nie byli początkowo zachwyceni. Álvaro Bautista wspominał w 2025 r. w Speedweeku: „Przy naszej pierwszej wizycie w Moście tor był jeszcze zupełnie inny. Na szczęście pracowali bardzo ciężko. Niektóre strefy bezpieczeństwa zostały powiększone”, a o nawierzchni: „W dwóch pierwszych latach to było szalone. Nawierzchnia w pierwszym zakręcie była naprawdę mocno uszkodzona”. Operator faktycznie inwestował: jesienią 2021 r. wymieniono nawierzchnię, zimą 2022 r. położono 4,5 km drenażu, poszerzono strefy bezpieczeństwa w kilku zakrętach o 4–6 m i nawieziono 5500 ton żwiru. Frekwencja rosła z 54 000 widzów w 2023 r. do prawie 60 000 w 2024 r., co według promotora dało Mostowi drugie miejsce w sezonie, a w maju 2025 r. umowę przedłużono do końca 2030 r. Bautista podsumował rzecz po swojemu: „Most i Brno to dwa zupełnie różne tory. Most jest dużo ciaśniejszy i ma raczej układ stop and go. Bardziej lubię Brno, ale Most też nie jest zły. W kalendarzu są gorsze tory”.

Ten sam ruch, który cieszył promotora, przeszkadzał sąsiadom. Tor ma za płotem dzielnicę Souš, a od 2017 r. miejskie rozporządzenie zakazuje w święta używania głośnych maszyn; pomiary ratusza wykazywały wielokrotne przekraczanie limitów. W 2018 r. mieszkający obok małżeństwo Huličkowie pozwali autodrom. Sąd rejonowy w Moście dwukrotnie oddalił pozew, ale 20 marca 2025 r. Sąd Krajski w Ústí nad Labem orzekł, że tor nie może zakłócać otoczenia hałasem ponad miarę stosowną do okoliczności, i ustalił progi 55 dB w dni powszednie oraz 50 dB w niedziele i święta; porównywał przy tym Most z Sachsenringiem, gdzie limity wolno przekraczać przez dziesięć dni w roku. Adwokat powodów Václav Láska twierdził, że problemem nie są wyścigi, lecz komercyjne jazdy od ósmej do ósmej, także w weekendy, których klientami są głównie kierowcy z Niemiec i Austrii, niemogący jeździć tak głośno u siebie. Operator odpowiadał, że działa zgodnie z pozwoleniem na użytkowanie, a wynajem toru jest głównym źródłem jego dochodów; Zajíček mówił Aktuálně.cz o poszukiwaniu inwestora. Sąd Najwyższy odrzucił skargę kasacyjną w listopadzie 2025 r., a 7 lipca 2026 r. Sąd Konstytucyjny oddalił skargę autodromu. Sędzia sprawozdawca Tomáš Langášek uzasadniał, że sądy nie zakazały spółce prowadzenia działalności, tylko ją ograniczyły, a porównanie z Sachsenringiem pokazuje, że takie środki są wykonalne.

Tor ma też własną listę ofiar spoza wyścigów. We wrześniu 2008 r. podczas prywatnych jazd testowych wynajętych przez klientów z Niemiec motocyklista potrącił mężczyznę idącego po torze; obaj zginęli. W kwietniu 2010 r. po zderzeniu dwóch motocykli jeden z kierowców zmarł w szpitalu. 6 lipca 2021 r., w dniu wolnym od pracy, na zamkniętej imprezie zderzyły się dwa motocykle niemieckich uczestników: jeden z nich nie zdołał ruszyć z pola startowego, wracał na tor, gdy nadjeżdżał pierwszy okrążający go zawodnik. Obaj zginęli na miejscu.

Nowy właściciel i dni torowe

Pod koniec 2024 r. Hospodářské noviny ujawniły, że autodrom jest po dziesięciu latach na sprzedaż, a Zajíček mówił o czterech zainteresowanych, w tym jednym zagranicznym. Wiosną 2026 r. wyszło na jaw, jak ma wyglądać transakcja: 17 kwietnia walne zgromadzenie Autoklubu Republiki Czeskiej zatwierdziło zamiar utworzenia wspólnego przedsiębiorstwa z grupą RIQ Investments miliardera Romana Staňka, ojca kierowcy formułowego, w którym Autoklub obejmie 35 proc. za wniesienie swojej praskiej kamienicy przy ulicy Opletalovej, a Staněk wniesie kupiony od Zajíčka autodrom. Staněk wyceniał tor nawet na miliard koron; prezes Autoklubu Jan Šťovíček mówił o akademii talentów, a także o możliwym torze rallycrossowym i kartingowym na terenie obiektu. Na początku maja 2026 r. RIQ Investments przejęła sto procent akcji AUTODROM MOST a.s.; miejski serwis Mostecké listy odnotował spotkanie prezydenta miasta Marka Hrvola z nowym właścicielem. Mostecký deník zauważył, że w komunikacie nowego właściciela nie ma ani słowa o sporze o hałas.

Dla kierowcy amatora Most jest torem, na który wjazd kupuje się jak bilet. Operator sprzedaje w sklepie internetowym 25-minutowe „jazdy testowe” własnym samochodem (1500 Kč) lub motocyklem (1000 Kč), wyłącznie dla pełnoletnich; w aucie obowiązuje kask, motocykl musi mieć seryjny tłumik lub skuteczną wkładkę wydechu, a każdy uczestnik podpisuje na wieży startowej oświadczenie i odbiera kupon. Na sezon 2026 opublikowany przez operatora wykaz jazd klienckich od czerwca do listopada obejmuje 128 dni, z czego 99 motocyklowych i 29 samochodowych; większość organizatorów to szkoły motocyklowe z Niemiec i Szwajcarii, obok czeskich i sześciu dni polskiego organizatora CR Moto. Ten ostatni ostrzega uczestników, że na torze obowiązuje ścisła kontrola hałasu: dopuszczone są tylko seryjne wydechy lub wydechy z tłumikami db-killer, a pomiar przy połowie obrotów maksymalnych nie może przekroczyć 101 dB. Zespół Šenkýř Motorsport prowadzi tu samochodowe dni torowe w formule otwartego pit lane, z wynajmem Porsche 992 GT3 Cup i BMW M2 z instruktorem.

Cała ta konstrukcja, weekendy mistrzostw świata i dziesiątki dni komercyjnego wynajmu, stoi dziś na tej samej hałdzie, na której w 1992 r. działacze bali się wpuścić ciężarówki. Na 16 września 2026 r. operator wystawił w sklepie siedem sesji samochodowych i siedem motocyklowych po 25 minut każda. Kilkaset metrów dalej, w Souš, obowiązują wyroki z progami 55 i 50 decybeli.

Kalendarium

• 1947: 25 maja, pierwszy wyścig motocyklowy w Moście, na ulicach wokół browaru.
• 1964: rząd Czechosłowacji decyduje o likwidacji starego Mostu pod odkrywkę węgla.
• 1965: pierwsze punkty mistrzostw kraju na pętli w dzielnicy Stalingradzkiej.
• 1975: przesunięcie gotyckiego kościoła o 841 metrów.
• 1976: studium toru pod kierunkiem Václava Paura.
• 1978: początek budowy na zwałowisku kopalni Vrbenský.
• 1979: pierwszy wyścig Interserie na ulicznym torze przy dworcu.
• 1983: 14 sierpnia, otwarcie autodromu wyścigiem Interserie o Puchar Miasta Mostu.
• 1984: pierwsza runda motocyklowych mistrzostw Czechosłowacji na torze (10 czerwca).
• 1987: pierwsza runda motocyklowych mistrzostw Europy (14 czerwca).
• 1992: pierwszy wyścig ciężarówek (4–6 września).
• 1993: Most w kalendarzu mistrzostw Europy ciężarówek; groźba utraty homologacji.
• 1995: spółka Autodrom Most s.r.o. przejmuje tor, odzyskanie licencji FIA i FIM po pięciomiesięcznym remoncie.
• 2001: runda European Le Mans Series.
• 2002: 14 lipca, śmierć Fritza Glatza w wyścigu EuroBOSS.
• 2005: 27 kwietnia, otwarcie toru z nową szykaną zamiast retardéru; 6 listopada, otwarcie polygonu.
• 2014: sprzedaż toru szwajcarskiej BA Group AG; właścicielem zostaje Josef Zajíček.
• 2021: debiut WorldSBK (sierpień), WTCR i finał FIM EWC (9 października).
• 2025: 20 marca, prawomocny wyrok w sprawie hałasu; maj, przedłużenie WorldSBK do 2030 r.
• 2026: maj, RIQ Investments przejmuje autodrom; 7 lipca, Sąd Konstytucyjny oddala skargę toru.