Vålerbanen: od ślizgawki dla ciężarówek do toru STCC i Gatebil

Pierwszego czerwca 1993 r. w Våler lało, gdy minister transportu Kjell Opseth przecinał wstęgę Norsk Trafikksenter A/S. Goście obejrzeli tory, pełny autobus spróbował sił na płycie poślizgowej, a w paradzie użytkowników obiektu, obok autobusów, ciężarówek, rowerów i nart rolkowych, przejechał też Roger Sandberg swoim nowym Fordem Escortem Cosworth. Ośrodek zbudowano po to, żeby kierowcy ciężarówek i autobusów ćwiczyli jazdę po śliskiej nawierzchni. Z tego samego asfaltu wyrosła Vålerbanen, tor, na którym ścigała się szwedzka seria samochodów turystycznych STCC i na który wraca festiwal Gatebil.

Lokalizacja	Braskereidfoss, gmina Våler, region Solør, okręg Innlandet, Norwegia; Damvegen 90
Typ	stały tor drogowy w ośrodku szkolenia kierowców; na terenie także trasa terenowa (2 km), tor kartingowy (800 m) i trzy płyty poślizgowe
Układ	10 zakrętów, jazda zgodnie z ruchem wskazówek zegara (według Trackday.no)
Otwarcie	1 czerwca 1993 r. (ośrodek); pętla wydłużona w 1997 r.
Operator	NAF Trafikksenter AS; większościowym właścicielem jest Norges Automobil-Forbund (NAF)
Najważniejsze imprezy	runda STCC (2005–2009), festiwal Gatebil, mistrzostwa Norwegii w wyścigach samochodowych i motocyklowych
Status	czynny

Płyta poślizgowa za 24 miliony koron

Decyzja zapadła w Oslo. W 1992 r. Storting, norweski parlament, wprowadził obowiązkowy kurs jazdy po śliskiej nawierzchni dla kandydatów na kierowców ciężkich pojazdów, a do tego trzeba było zbudować płyty poślizgowe na tyle duże, żeby zmieściły się na nich ciężarówki, autobusy i zestawy z naczepą. Pierwsza taka płyta działała w Våler już w czerwcu 1993 r. Dziennik „Glåmdalen” podał, że ośrodek między Braskereidfoss a centrum Våler kosztował nieco ponad 24 mln koron: 12 mln dało państwo, po 5 mln gmina Våler i okręg. Spółka NAF Trafikksenter AS, która dziś prowadzi obiekt, figuruje w rejestrze przedsiębiorstw z datą założenia 21 listopada 1989 r.

Na otwarcie składały się trzy trasy o łącznej długości 2500 m. Główna miała 1500 m, szerokość od 10 do 30 m i dwustumetrowy odcinek poślizgowy z przeszkodami sterowanymi komputerowo, pomiarem prędkości i sygnalizacją świetlną. Do tego dochodziła płyta poślizgowa w łuku i śliski podjazd o nachyleniu 8 proc. Ośrodek zajmował około 260 dekarów (26 ha), a około 5 tys. m² asfaltu pokryto białą żywicą epoksydową, którą można polewać wodą. Opseth powiedział w przemówieniu, że otwarcie ośrodka jest „pierwszym krokiem ku lepszemu szkoleniu kierowców cięższych pojazdów”. Dyrektorem ośrodka był Erik Dobloug. Przewodniczący rady nadzorczej Kjell Magne Fredheim mówił, że pierwszeństwo mają kursy dla ciężarówek, ale spółka potrzebuje zajęć dodatkowych, żeby się utrzymać: „Z tego obiektu chcemy, i musimy, korzystać przez jak najwięcej godzin na dobę, do różnych zajęć”.

Sam kurs nie wszystkich przekonał. W lutym 2001 r. czterech posłów, Kenneth Svendsen, Øyvind Korsberg, Christopher Stensaker i Per Sandberg, wniosło do Stortingu propozycję zastąpienia obowiązkowej jazdy na płytach szkoleniem na zaśnieżonych drogach. Powoływali się na raport TØI 334/1996, według którego kurs nie zmniejszał ryzyka wypadku na śliskiej drodze, a tendencja wyników wskazywała raczej na efekt niekorzystny.

Pętla, która urosła

„Glåmdalen” pisał w dniu otwarcia, że 18 września prawdopodobnie odbędą się tu zawody z Sandbergiem na czele. Według RacingCircuits.info pierwsza pętla wyścigowa z 1993 r. tylko od czasu do czasu gościła wyścigi. W połowie lat dziewięćdziesiątych ścigali się tu już motocykliści. W czerwcu 1995 r. na Classic Roadracing, dopiero drugą imprezę tego rodzaju w Norwegii, zgłosiło się prawie 140 zawodników, o trzydziestu więcej niż na rundzie mistrzostw kraju tydzień wcześniej. Zawody zorganizowały Solør MC klubb i Norsk Classic Racing Club, a w klasie motocykli z wózkiem jechało BMW z 1972 r., które wcześniej startowało w rundach mistrzostw świata.

Przełomem był sezon 1997. Przed czerwcową rundą motocyklowych mistrzostw Norwegii „Østlendingen” pisał, że tor wydłużono, więc jest „nowy w tym roku”, a zawodnicy będą walczyć także o rekordy okrążenia. RacingCircuits.info podaje, że po przebudowie z 1997 r. ta dłuższa pętla służy wyścigom do dziś. Już pod koniec maja odbyła się tu pierwsza w sezonie runda Pucharu Norwegii w wyścigach samochodowych. Na niedzielne finały przyszło ponad 2000 widzów, a „Hamar Dagblad” wyróżnił 18-letniego Christera Halvorsena, który w pierwszym starcie w życiu dojechał ósmy, i Christinę Dobloug, nazwaną przez gazetę „córką Vålerbanen”. „Drammens Tidende” pisał przy tej okazji o klasie Super Touring, najmłodszej i najgorętszej w norweskich wyścigach, której fabryczne samochody kosztowały blisko milion koron. Encyklopedia Store norske leksikon wymienia dziś Vålerbanen jako jeden z trzech norweskich torów, na których ścigają się zarówno motocykle, jak i samochody.

W drugim biegu finału mistrzostw Norwegii we wrześniu 2015 r. najszybsze okrążenie, 52,952 s, przejechał Joakim Ottersen Oplem Vectrą DTM.

Szwedzi w Solør

W latach 2005–2009 Vålerbanen co roku gościła rundę STCC, Szwedzkich Mistrzostw Samochodów Turystycznych. W lipcu 2006 r. wyścig wygrał Richard Göransson, dla którego był to czwarty start w Norwegii i czwarte zwycięstwo. Na trybuny przyszło 4800 osób. „To mniej, niż liczyliśmy”, mówił Erik Dobloug, przedstawiony w szwedzkim sprawozdaniu jako właściciel toru. Wymienił trzy przyczyny: termin w środku wakacji, brak klasy motocyklowej i brak gwiazdy po tym, jak Tommy Rustad przeszedł do rallycrossu.

Rok później o wyniku zdecydował deszcz, który zaczął padać, gdy samochody wyjeżdżały na pola startowe. Göransson spóźnił się o sekundę na ustawienie przed startem i musiał ruszać z alei serwisowej, zdążył więc zmienić opony na deszczowe. Przedarł się przez stawkę i wygrał, piąty raz z rzędu w Norwegii. „To było jedno z moich najprzyjemniejszych zwycięstw w STCC, bo startowałem jako ostatni”, powiedział po mecie.

We wrześniu 2008 r. zespół Volvo Polestar przyjechał do Våler z jednym celem: pierwszą wygraną nowego Volvo C30. Dwa tygodnie wcześniej testował na tym torze przez cały tydzień. Robert Dahlgren objął prowadzenie na pierwszym okrążeniu i dowiózł je do mety, a po kolizji Fredrika Ekbloma z Tommym Rustadem tytuł mistrzowski już na rundę przed końcem sezonu zapewnił sobie Göransson. W sierpniu 2009 r. swój weekend mieli gospodarze. Deszcz padał od czwartku do sobotniego przedpołudnia i trzymał widzów z dala od trybun, a gdy tor wysechł, Norweg Rustad wygrał w Volvo C30 oba wyścigi, pierwszy z siódmego pola startowego. „Taki weekend wyścigowy przeżywa się w najlepszym razie raz w karierze”, mówił. Miesiąc później na Mantorp Park Rustad został mistrzem STCC. Seria do Våler już nie wróciła.

Ośrodek, hotel i festiwal

Obiekt prowadzi NAF Trafikksenter AS, a większościowym udziałowcem jest Norges Automobil-Forbund, norweski klub automobilowy. Spółka zatrudnia 42 osoby. Ośrodek ma 3,5 km asfaltowych tras, trzy płyty poślizgowe (podjazd, łuk i prosta) zwymiarowane dla ciężkich pojazdów, plac manewrowy z rondem i sygnalizacją świetlną, trasę terenową i tor kartingowy. W 2016 r. na terenie ośrodka zbudowano hotel, który działa od 2017 r. i ma 26 pokoi z 42 miejscami noclegowymi.

Kalendarz operatora na 2026 r. pokazuje, czym tor żyje dziś: dwie rundy samochodowych mistrzostw Norwegii (Racing NM) w maju i we wrześniu, motocyklowe mistrzostwa kraju w road racingu w sierpniu, zloty klubów markowych, kursy motocyklowe i festiwal Gatebil pod koniec maja. Od 30 czerwca do 31 lipca nie ma w nim ani jednej imprezy. Gatebil to na Vålerbanen kemping tuż przy torze, drifting i otwarta jazda po pętli, a jego właściciel Hans Jørgen Andersson szacował w 2025 r., że przez weekend przyjedzie od 10 do 15 tys. osób. Fredric Aasbø, trzykrotny mistrz Formula Drift, powiedział wtedy „Dagbladet”:

„To mój ulubiony tor w Norwegii, może na świecie, a miałem szczęście jeździć w USA, Europie i Azji”.

Własnym autem na pętli

Najwięcej dni dla prywatnych samochodów organizuje tu Trackday.no: w 2026 r. sześć, od 26 kwietnia do 27 września. Dzień jazdy kosztował 2495 koron za samochód z kierowcą. Wystarczy prawo jazdy kategorii B i ukończone 18 lat, obowiązkowe są kask i ubranie zakrywające całe ciało, a przed wyjazdem na tor odprawa. Jazda odbywa się w sesjach dzielonych według rodzaju auta i doświadczenia, z osobnymi grupami dla początkujących, na letnich oponach od kwietnia do października. Zapisy na 2027 r. organizator zapowiada na styczeń. Trackday.no zaznacza, że jeździ po głównej pętli wyścigowej, i radzi sprawdzać, której części obiektu dotyczą inne oferty reklamowane jako jazda po Vålerbanen.

Dzień torowy organizuje też klub KNA Hedmark: po imprezie z 27 kwietnia 2026 r. napisał, że uczestnicy jeździli dużo, prywatnymi samochodami albo autami z licencją. Na Gatebil grupy torowe dzielą się na jazdę bez poślizgu (Straight Line) i kilka grup driftingowych. Wymagane są prawo jazdy, kombinezon (niekoniecznie z homologacją FIA), kask, odbiór techniczny auta, limit hałasu 100 dB i odprawa, a dopuszczalny poziom alkoholu we krwi wynosi zero. Sam operator przyjmuje zamówienia na kursy własnym autem dla grup prywatnych i firm przez cały rok; w programie jest także swobodna jazda po pętli.

Płyty poślizgowe, od których wszystko się zaczęło, działają latem i zimą. Ośrodek wciąż prowadzi kursy bezpieczeństwa na torze dla kierowców ciężkich pojazdów.

Kalendarium

• 1989: 21 listopada zostaje założona spółka, która dziś nosi nazwę NAF Trafikksenter AS.
• 1992: Storting wprowadza obowiązkowy kurs jazdy po śliskiej nawierzchni dla kandydatów na kierowców ciężkich pojazdów.
• 1993: 1 czerwca minister Kjell Opseth otwiera Norsk Trafikksenter w Våler.
• 1995: w czerwcu prawie 140 motocyklistów zgłasza się na Classic Roadracing.
• 1997: pętla zostaje wydłużona.
• 2005–2009: coroczna runda STCC.
• 2008: Robert Dahlgren odnosi pierwsze zwycięstwo Volvo C30 w STCC.
• 2009: Tommy Rustad wygrywa oba wyścigi STCC w Våler, a miesiąc później zdobywa tytuł.
• 2016: na terenie ośrodka powstaje hotel, czynny od 2017 r.
• 2026: Trackday.no prowadzi na Vålerbanen sześć dni jazdy własnym autem.