Rapla kardirada: kartingowa pętla z 1988 r., na którą wjeżdżają auta

W niedzielę 24 lipca 1988 r. nad nowym torem kartingowym pod Raplą otworzyło się około dziesięciu kolorowych spadochronów. Skoczkowie wyskoczyli z wysokości 1200 m i wylądowali dokładnie na wyznaczonym znaku, wcześniej publiczności pokazali się kierowcy rajdowi, a kiedy setka gokartów przejechała rundę honorową i ustawiła się do otwarcia zawodów, wiceprzewodniczący komitetu wykonawczego rejonu Ülo Peets powiedział: „Takiej potężnej parady ta okolica jeszcze nie widziała”. Ostatnie metry asfaltu ułożono jedenaście dni wcześniej, a budowę zaczęto na przełomie lat 70. i 80. Rapla kardirada, pętla długości 1035 m we wsi Ridaküla, gościła potem ostatnią rundę mistrzostw Związku Radzieckiego oraz rundy mistrzostw Estonii w kartingu, supermoto i drifcie, a dziś operator wpuszcza na nią za dzienną opłatą także samochody.

Lokalizacja	wieś Ridaküla, gmina Rapla, prowincja Rapla, Estonia; około 3 km na północny wschód od centrum Rapli w linii prostej, według operatora 50 km od Tallinna
Typ	asfaltowy tor kartingowy, z którego korzystają też motocykle i samochody; obok 400-metrowy szutrowy odcinek z zakrętami, podjazdami i skocznią dla supermoto
Długość	1035 m
Szerokość	9–11 m
Zakręty	9, w tym sześć lewych i trzy prawe
Kierunek jazdy	przeciwnie do ruchu wskazówek zegara
Pierwsze zawody	24 lipca 1988 r.
Nowa nawierzchnia	maj 2003 r.
Rekord okrążenia	według zestawienia operatora: w wyścigu 40,765 s (średnio 91,402 km/h), Markus Kajak, gokart klasy OK, 20 czerwca 2020 r.; najszybsze okrążenie w ogóle 40,597 s w kwalifikacjach klasy KZ2, Mark Villem Moor, 27 maja 2017 r.
Właściciel	gmina Rapla
Operator	Kardikeskus OÜ, od kwietnia 2019 r.; od 2024 r. tor nosi nazwę Est1 Karting-Rapla
Widownia	trzypiętrowa trybuna, według rejestru sportowego na 100 miejsc
Najważniejsze imprezy	ostatnia runda mistrzostw ZSRR w kartingu (1989); mecz kartingowy Łotwy, Estonii, Kanady i Litwy (1990); mistrzostwa Estonii w kartingu; mistrzostwa Estonii, Łotwy i Finlandii w supermoto; mistrzostwa Estonii w drifcie; amatorski puchar Best Lap dla aut drogowych
Status	czynny

Tor, który miał opróżnić sklepy

Gokarty nie były w tej okolicy nowością. Według rejonowej gazety „Ühistöö” nauczyciel szkoły średniej w Juuru Avo Kadarik zbudował na szkolnym stadionie ziemną pętlę długości 600 m, którą gazeta nazwała pierwszym w Estonii specjalnym torem kartingowym. Otwarto ją 23 września 1963 r., a w latach 1966–1967 przebudowano na asfaltową, długą na 1000 m. Od 1972 do 1980 r. szkolne kółko kartingowe w Juuru prowadził społecznie inny nauczyciel tej szkoły, Arge Peever, który sam ścigał się gokartami do 1984 r. W 1978 r. był pierwszym sekretarzem rejonowego komitetu komsomołu. Według operatora to z jego inicjatywy powstał tor pod Raplą.

Budowa szła opornie. W maju 1985 r., gdy w Rapli rozgrywano piąty republikański finał zawodów młodzieżowych „Hõbekart”, wiceprzewodniczący komitetu kartingowego federacji samochodowej Peeter Böckler narzekał, że brakuje specjalnego toru; w relacji czytamy, że w Rapli, jak w kilku innych miejscach, jego budowa stanęła. Peever w 1990 r. wspominał, że w latach budowy były okresy pracy pełną parą i lata „grobowej ciszy”. Tę drugą przypisywał jednemu z ówczesnych najwyższych urzędników rejonu, który uważał, że tor nie jest potrzebny, bo kierowcy gokartów zjadą na zawody i wyjedzą do czysta rejonowe sklepy i stołówki. Według Peevera władze wydały na tor w ciągu dziesięciu lat około 300 000 rubli.

Przełom przyszedł w 1988 r. W lutym rejonowe władze zapowiadały, że tor zostanie jeszcze w tym roku wyasfaltowany, a termin zależy od możliwości przedsiębiorstwa TREV. „Ühistöö” z 5 lipca donosiła o powołaniu spółdzielni usługowej „Rapla”, której pierwszym zadaniem miało być dokończenie ciągnącej się od lat budowy i przejęcie opieki nad torem. Wykończenie trasy przy zakręcie zwanym Riia kurv, czyli zakręcie ryskim, wstrzymywał brak materiałów, ale 13 lipca TREV ułożył ostatnie metry asfaltu na pasie szerokości 9 m. Najwięcej pracy, pisał Peever w zapowiedzi zawodów, wykonali ludzie z TREV i z Rapla EPT, a budowę sfinansował komitet wykonawczy rejonu.

Tysiąc opalonych nosów

Na otwarcie autobus kursował kilka razy z Mahlamäe w Rapli do Riia kurv, a około pięćdziesięciu chętnych przeszło na tor pieszo spod remizy strażackiej w marszu, w którym główną nagrodą był rower. Peets wyliczał w przemówieniu: tor leży na ziemi kołchozu Purila, figuruje w bilansie rejonowego Domu Pioniera, zbudowały go TREV i Rapla EPT, będzie nim zarządzać spółdzielnia „Rapla”, a jego długość wynosi 1006 m. Dyplomy odebrali brygada asfalciarzy TREV, kolumna ciężarówek Rapla EPT wożących żwir i autor projektu Priit Pallo, a osobne podziękowania Arge Peever, który przez lata utrzymywał przy życiu sam pomysł toru.

Reporterka „Ühistöö” Tiiu Luht zanotowała, że do wieczora tej słonecznej niedzieli w okolicy przybyło „około tysiąca opalonych nosów (także pleców)”. Państwowy samochód-sklep został w ciągu paru godzin wyczyszczony z lemoniady, szaszłyków ze spółdzielni starczyło na dłużej. W klasie C wygrał Aadu Kroon z Keili, który przejechał też najszybsze okrążenie dnia, 50,6 s, zapisane jako absolutny rekord toru. Peever pojechał w klasyfikacji weteranów i był trzeci.

Mistrzostwa Związku Radzieckiego pod Raplą

Nieco ponad rok później, 9 i 10 września 1989 r., Rapla gościła XXVII mistrzostwa ZSRR w wyścigach gokartów. Organizatorzy spodziewali się 17 drużyn i do 180 gości, a lokalna gazeta zapowiadała przyjazd półtorej setki kierowców. Była to ostatnia runda mistrzostw, a równolegle rozgrywano IV ogólnozwiązkowe igrzyska młodzieży. Według „Ühistöö” zawodów ogólnozwiązkowych w kartingu nie organizowano wcześniej ani w Rapli, ani w ogóle w Estonii; to samo pisał potem Peever. Przed zawodami ustawiano na trybunach deski do siedzenia, ale dom sędziów, który miał być gotowy właśnie na mistrzostwa, nie zdążył: opóźnienia zaczęły się już przy wylewaniu fundamentów. Peever chwalił za to asfalt, bo tak gładkiej nawierzchni według niego nie było nigdzie indziej w rejonie.

W sobotę, na mokrym i śliskim torze, rozegrano zawody drużynowe. Wygrała Łotwa przed Estonią i Rosyjską FSRR, choć Estończycy Margus Kukk i Raimo Luht zwyciężyli w klasach A i B. W niedzielę tor wysechł. W krajowej klasie A, w której gokarty napędzał silnik drogowego motocykla Mińsk, do którego nie wolno było niczego dodawać, mistrzem ZSRR został 17-letni Margus Kukk z klubu w Nui: wygrał dwa wyścigi i trzeciego nie musiał już jechać. Brąz zdobył Urmas Uusneem z klubu Harju KEK. Sędzia główny Michaił Koganow z Moskwy chwalił organizatorów i trasę: „Tor jest dobry i wygodny, zawodnicy szybko przyjęli go za swój. W dodatku leży w pięknym miejscu”.

Latem 1990 r., w niedzielę 15 lipca, Rapla gościła drugą część meczu kartingowego Łotwy, Estonii, Kanady i Litwy; dzień wcześniej te same reprezentacje ścigały się w łotewskiej Kandavie. Kanadyjczycy, przyzwyczajeni do gokartów bez skrzyni biegów, dostali od reprezentacji Łotwy sześciobiegowe maszyny z silnikami CZ. Ich najlepszy zawodnik Walter John Koller, zawodowy kierowca wyścigowy, dwukrotny mistrz Kanady i trzykrotny mistrz USA w kartingu, wygrał w Kandavie. W Rapli padał deszcz, a w podsumowaniu czterech wyścigów najlepszy okazał się Łotysz Arnis Jurševskis przed Andresem Laurem z Tallinna; drużynowo kolejność brzmiała: Łotwa, Estonia, Kanada, Litwa. Peever napisał, że po raz pierwszy w Estonii ścigali się kierowcy gokartów z kontynentu amerykańskiego, a operator toru uważa ten mecz za największe międzynarodowe zawody kartingowe w historii obiektu.

Ten sam tekst Peevera był apelem do władz. Domu sędziów wciąż nie ukończono, brakowało garaży, umywalni i noclegowni; na dokończenie domu sędziów potrzeba było około 20 000 rubli, na kompleks garażowo-noclegowy w ciągu paru lat kolejnych około 100 000. Przed bankietem w dworze Pirgu uczestnicy międzynarodowych zawodów myli twarze i ręce w małej saunie rodziny Mägismaa.

Zamknięta brama i żelazne beczki

W latach 90. Rapla należała do stałego kalendarza mistrzostw Estonii. Wiosną 1996 r. sezon miał się tu zacząć 21 kwietnia, ale tor leżał wtedy jeszcze pod grubą warstwą śniegu i rundę rozegrano 1 maja. W 2002 r. dyrektor wykonawczy estońskiego związku kartingowego Heikki Hõbemägi zapowiadał w „Maalehcie” gruntowny remont trasy w Rapli. Nowy asfalt, jedna z inwestycji gminy Rapla, miał być gotowy 15 maja 2003 r. Prace się opóźniły i pierwszej rundy mistrzostw Estonii nie dało się tu rozegrać, a kolejną zaplanowano na lipiec.

Razem z nową nawierzchnią opiekę nad torem przejęło w maju 2003 r. stowarzyszenie MTÜ Rapla Kardirada, prowadzone przez Tiita Soę i Helmeta Palma, przedsiębiorcę z Rapli, założyciela sieci stacji paliw Hepa. Wcześniej, wspominał Soa, był to obiekt z otwartą bramą, na który mógł wjechać każdy. Nowi gospodarze bramę zamknęli i wprowadzili opłatę za korzystanie z toru, choć miejscowi jeździli dalej za darmo. Ponieważ kierowcy wyjeżdżali poza krawędzie i nanosili na asfalt ziemię, Soa ustawił wzdłuż trasy żelazne beczki; na zawody gokartów i motocykli trzeba je było odtaczać w bezpieczne miejsce. Zimą, jeśli pozwalał mróz, zamieniał tor w trasę lodową. Kolcowanych opon nie wpuszczał, poza nielicznymi zimami z grubą warstwą śniegu, kiedy na przygotowaną trasę śnieżną wylewano tony wody ze stawu obok; według gazety to dlatego asfalt z 2003 r. tak dobrze się trzymał. Palm, mistrz Estonii w rallycrossie z 2012 r. w klasie Super Car, zmarł w 2015 r., a Soa zajmował się torem hobbystycznie, obok pracy zawodowej, przez piętnaście i pół roku.

Tor służył nie tylko gokartom. W 2017 r. studencka drużyna Formula Student FS Team Tallinn testowała tu swoje bolidy od mniej więcej dziesięciu lat, czyli odkąd w Estonii w ogóle buduje się takie samochody. Jej opiekun Indrek Petjärv tłumaczył, że wybiera Raplę ze względu na bliskość Tallinna, dobrą współpracę z Soą i to, że trasa pasuje do bolidu: „Próbowaliśmy też toru w Tabasalu, ale teraz wolimy Raplę”. W kartingu tor dalej gościł mistrzostwa kraju. Jubileuszowy, pięćdziesiąty sezon estońskiego związku kartingowego otworzyła w maju 2012 r. runda w Rapli z udziałem blisko stu zawodników z siedmiu krajów. W sierpniu 2013 r. w finale klasy Rotax Junior 13-letni Jüri Vips przegrał tu po zaciętej walce z Ralfem Aronem. W maju 2017 r. Mark Villem Moor przejechał w kwalifikacjach najszybsze okrążenie w historii toru, a w wyścigu przedfinałowym ustanowił nowy rekord. Z czasem zawodów ubywało: według „Raplamaa Sõnumid” po otwarciu toru Lange w prowincji Tartu Rapla miała w 2018 r. już tylko jedną rundę mistrzostw zamiast dwóch czy trzech.

Samochody na pętli dla gokartów

Auta jeździły tu od pierwszego dnia: na otwarciu w 1988 r. najszybsi w pokazie rajdowym byli Rainer Parik, Janno Kokk i Marko Kasepõld. Estoński rejestr sportowy podaje dziś, że w sporcie samochodowym startuje się tu w formule sprintu, pojedynczo. 5 stycznia 2014 r. rozegrano tu zimowy puchar AG w sprincie samochodów osobowych: 43 kierowców w trzech klasach napędu jechało po czystym asfalcie, w większości na slickach, trzy rundy po pięć okrążeń. Najszybszy był Mait Pikkof, drugi Helmet Palm, a w klasie aut przednionapędowych drugie miejsce zajął 73-letni Taivo Kuusing, według jego własnej relacji najstarszy zawodnik tej dyscypliny w kraju. W maju 2015 r. na rundę amatorskiego sprintu, rahvasprint, przyjechało 81 kierowców.

Najwięcej publiczności ściągał drift. W 2016 r. serwis sportowy ERR, zapowiadając rozgrywane tu finały sezonu z pierwszą w Rapli rundą łotewskiej klasy Street, nazwał tor miejscem narodzin estońskiego driftu. Estoński Związek Driftu rozgrywał tu rundę prawie w każdym sezonie, a 7–8 września 2018 r. zakończył w Rapli swój dziesiąty sezon finałami mistrzostw kraju i wyścigiem legend; na torze jeździło około pięćdziesięciu zawodników. Organizator Marko Opmann chwalił trasę: „Rapla to sam w sobie bardzo wygodny tor. Jedyny kłopot jest z miejscami parkingowymi”. Sznur aut zaparkowanych wtedy przy drogach dojazdowych miał według gazety około kilometra. Obecny operator aut driftowych na tor nie wpuszcza.

Amatorskie zawody aut nie zawsze dochodzą do skutku. Wyznaczony na 1 czerwca 2025 r. sprint KR Racing Rapla odwołano, bo zamiast oczekiwanych co najmniej 50 kierowców zgłosiła się niecała połowa; w dwóch poprzednich latach, jak mówił organizator Valmar Gilden, startowało tu około 90 zawodników przy podobnej liczbie widzów. W sierpniu 2025 i 2026 r. tor gościł za to rundy amatorskiego pucharu Best Lap dla aut drogowych.

Gmina szuka najemcy

Tor należy do gminy Rapla. Latem 2018 r. gmina ogłosiła konkurs na dzierżawę nieruchomości toru na cele sportu samochodowego i motocyklowego, na pięć lat z możliwością przedłużenia o kolejne pięć. Wpłynęło pięć wniosków, z których cztery spełniły warunki. Nowością był wymóg czynszu co najmniej 500 euro miesięcznie; Soa, który dotąd gminie nic nie płacił, zgłosił się, ale nie wygrał. „Jakby to było moje dziecko”, mówił gazecie o torze. W styczniu 2019 r. gmina zdecydowała o pięcioletniej umowie z firmą Kardikeskus OÜ, która od kwietnia tego roku zarządza torem pod kierunkiem Margusa Leesmaa i prowadzi też tor w Aravete.

Nowy operator otworzył 7 sierpnia 2020 r. wypożyczalnię: piętnaście gokartów rekreacyjnych z francuskiej fabryki Sodikart. Otwarcie planowano na maj, ale fabryka stanęła na czas pandemii. Inwestycja kosztowała 88 950 euro bez VAT, z czego 53 370 euro pokrył program LEADER. Tego samego lata Hõbemägi, już jako członek zarządu związku kartingowego, mówił, że tor wymaga remontu, bo asfalt wymieniono ostatnio w 2003 r. Operator podaje, że na otwarcie sezonu 6–7 czerwca 2020 r. przyjechało 143 zawodników, co ma być rekordem frekwencji w estońskich zawodach kartingowych od odzyskania niepodległości. W 2024 r. tor przyjął nazwę Est1 Karting-Rapla od zespołu Est1 Racing, sponsora toru, jak tłumaczył Leesmaa.

Z własnym autem na Raplę

Operator pisze, że z toru korzystają gokarty wyścigowe i crossowe, motocykle i samochody, a własnym sprzętem można jeździć codziennie w godzinach 11–19. Według cennika operatora (stan na 4 października 2026 r.) dzień jazdy samochodem albo gokartem crossowym kosztuje 50 euro od pojazdu, a gokartem wyścigowym lub motocyklem 40 euro od osoby, bez względu na to, jak długo się jeździ. Termin trzeba uzgodnić telefonicznie albo mailowo, a auta driftowe są zakazane. Operator reklamuje Raplę jako jeden z najszybszych torów w Estonii, bo pętla jest długa i ma mało zakrętów. Gokartem rekreacyjnym okrążenie zajmuje około minuty, najszybszym kierowcom 57 s, a na szybkich prostych taki gokart może się rozpędzić do 100 km/h.

Bardziej uporządkowaną formą jest Best Lap, amatorska seria jazdy na czas stowarzyszenia Hobby Racing MTÜ. W 2026 r. miała cztery rundy, a trzecia odbyła się w Rapli 8 sierpnia. Klasy Street A, B, C i D wyznacza pojemność i moc silnika z dowodu rejestracyjnego. Auto w tych klasach musi spełniać wymogi przeglądu technicznego i jechać na drogowych oponach z oznaczeniem E; kierowca potrzebuje ważnego prawa jazdy, kasku z oznaczeniem E, gaśnicy o pojemności co najmniej 1 kg i przynajmniej jednego haka holowniczego. Wyprzedzanie jest co do zasady zabronione, każdy przejeżdża trzy rundy, w każdej liczy się najlepsze okrążenie, a o wyniku decyduje suma dwóch najlepszych rund. Formularze zgłoszeń organizator publikuje co najmniej 30 dni przed rundą. W 2026 r. najszybszy w Rapli był Rain Tedre, w klasie Unlim 2000+ autem opisanym w wynikach jako E46 S55, z czasem 48,69 s; zwycięzca klasy Street A Marek Kaljend jeździł MX-5 po około 54 s.

Przy torze nie ma dziś zaplecza, o które Peever upominał się w 1990 r. Operator zaznacza, że do toru nie należą żadne budynki, rejestr sportowy wymienia toalety polowe i brak szatni oraz pryszniców, a w regulaminie Kart Cup z maja 2026 r. biuro zawodów i tablica ogłoszeń mieszczą się w barakowozie przy starcie. Czy dom sędziów z 1989 r. kiedykolwiek ukończono, nie udało się ustalić.

Kalendarium

• 1985: na zawodach „Hõbekart” w Rapli działacze skarżą się, że budowa toru stanęła.
• 1988, 13 lipca: TREV kończy układanie asfaltu.
• 1988, 24 lipca: pierwsze zawody na torze.
• 1989, 9–10 września: ostatnia runda XXVII mistrzostw ZSRR; Margus Kukk mistrzem w klasie A.
• 1990, 15 lipca: mecz kartingowy Łotwy, Estonii, Kanady i Litwy.
• 2003, maj: nowa nawierzchnia; torem zarządza MTÜ Rapla Kardirada.
• 2012: w Rapli rusza jubileuszowy, pięćdziesiąty sezon estońskiego związku kartingowego.
• 2018, 7–8 września: finały mistrzostw Estonii w drifcie; tego roku gmina rozpisuje konkurs na dzierżawcę.
• 2019, kwiecień: torem zarządza Kardikeskus OÜ.
• 2020, 7 sierpnia: otwarcie wypożyczalni gokartów.
• 2024: nazwa Est1 Karting-Rapla.
• 2025, 16 sierpnia, i 2026, 8 sierpnia: rundy pucharu Best Lap dla aut drogowych.