Lakeside Park: tor nad jeziorem, który miał już nigdy nie ożyć

W niedzielę 19 marca 1961 r. gubernator Queenslandu sir Henry Abel Smith otworzył pierwszy w tym stanie stały tor zbudowany specjalnie do wyścigów. Na start głównego wyścigu wyjechało piętnaście samochodów, a zwycięzca dostawał 30 funtów i kosiarkę marki Qualcast. Tor zbudowali ochotnicy z klubu, niekiedy kilofami, łopatami, a nawet gołymi rękami, na dawnej farmie mlecznej nad jeziorem Kurwongbah pod Brisbane. Pięć lat później Graham Hill wygrał tu Grand Prix Australii. Czterdzieści lat po otwarciu nowy właściciel zapowiedział, że wyścigów na Lakeside już nie będzie, i się pomylił.


Lokalizacja	Kurwongbah nad jeziorem Kurwongbah, ok. 30 km na północ od Brisbane, Queensland, Australia
Typ	stały tor drogowy; dla motocykli dodatkowa szykana Bus Stop
Długość	2,410 km (1,498 mili)
Otwarcie	19 marca 1961 r.
Przerwa w działalności	od lipca 2001 r. do kwietnia 2008 r.
Rekord okrążenia	0:46,66, Paul Stokell, Reynard 91D, Formuła Holden, 1994 r.
Właściciel	rada samorządowa Moreton Bay (Moreton Bay Regional Council)
Operator	John Tetley, dzierżawa od rady na 30 lat
Najważniejsze imprezy	Grand Prix Australii 1966 i 1969, rundy serii Tasman, mistrzostwa Australii samochodów turystycznych (ATCC)
Status	czynny: imprezy klubowe, szkolenia, dni torowe

Farma Everdellów i łopaty klubu

Od końca lat 40. kierowcy z Brisbane jeździli na zawody do Leyburn, Southport, Lowood czy Toowoomby, wszędzie daleko od stolicy stanu. Najbliżej było Strathpine: prosty odcinek „tam i z powrotem” na pasie startowym na prywatnym gruncie, za mały na duże imprezy. Strathpine przegrało w końcu z osiedlem mieszkaniowym. We wrześniu 1957 r. Sid Sakzewski kupił farmę mleczną Everdellów nad jeziorem Kurwongbah, a Queensland Motor Sporting Club zaczął zbierać pieniądze na budowę toru na pagórkowatych, gęsto zalesionych zboczach.

Pieniędzy długo brakowało. Barry Lake, redaktor motoryzacyjny brisbańskiej gazety „The Telegraph”, opisywał to w wydaniu magazynu „Lakeside” z 1964 r.:

Ograniczone finanse klubu nie mogły udźwignąć tych kwot i przez pewien czas wydawało się, że nowy tor zostanie odłożony na czas nieokreślony.

Ostatecznie pomogli przedsiębiorcy, organizacje sportowe, branża motoryzacyjna i sami kibice. Ochotnicy pracowali wynajętym albo pożyczonym sprzętem, kilofami i łopatami, aż po kilku miesiącach trasa była gotowa na pierwszą warstwę asfaltu. Na otwarciu ścigali się m.in. Bill Pitt jaguarem 3.4, sam Sakzewski plymouthem belvedere i Barry Tapsall holdenem. Przyszło około 2000 widzów. Tor był szybki, ale wąski i wyboisty, a wypadki psuły pierwsze imprezy. W 1964 r. klub zainwestował w jego poszerzenie i w zaplecze.

Przez kolejne dziesięciolecia półtoramilową pętlę zmieniano niewiele. Jej zakręty mają własne historie: Hungry, z wyjściem pochylonym w złą stronę, nazwano tak, bo „pożerał” nieostrożnych. Rząd Queenslandu opisywał Lakeside jako pierwszy tor w stanie zaprojektowany do wyścigów i podkreślał, że trasę ułożono tak, by publiczność widziała ją na większej części długości.

Tasman, Hill i Amon

Rok po otwarciu przyjechał Jack Brabham i wygrał pierwszy duży wyścig międzynarodowy na Lakeside cooperem-climaxem 2,5 litra, ze średnią 145 km/h. Potem nadeszła seria Tasman: zimą półkuli północnej najlepsi kierowcy Formuły 1 ścigali się w Nowej Zelandii i Australii samochodami z silnikami do 2,5 litra. Wcześniej kibice z Queenslandu widywali najwyżej jednego, dwóch zagranicznych asów. Sid Sakzewski należał do ludzi, którzy serię tworzyli. 23 lutego 1964 r. wyścig Lakeside „99” wygrał Brabham własną konstrukcją, brabhamem BT7A, przed Johnem Youlem i Bruce'em McLarenem.

20 lutego 1966 r. Lakeside po raz pierwszy gościł Grand Prix Australii, rozgrywane według przepisów serii Tasman. Pierwszy rząd zajęły dwa brm-y P261 z silnikami V8 o pojemności 1,9 litra, Grahama Hilla i Jackiego Stewarta. Bilet kosztował cztery dolary, a federacja CAMS ze względów bezpieczeństwa zmniejszyła stawkę z 20 do 15 samochodów. Stewart odpadł na 28. okrążeniu z zepsutą skrzynią biegów. Hill przejechał 66 okrążeń w 62 minuty 38,4 sekundy i wygrał przed Frankiem Gardnerem (brabham BT11A) i Jimem Clarkiem (lotus 39).

Rok później, 12 lutego 1967 r., Clark wygrał tu rundę serii Tasman lotusem 33 z silnikiem Climax V8, okrążenie przed Brabhamem. Drugie Grand Prix Australii na Lakeside odbyło się 2 lutego 1969 r. Między rundą na torze Teretonga a wyścigiem pod Brisbane był tylko tydzień, więc inaczej niż w poprzednich latach zespoły przewiozły samochody przez Morze Tasmana samolotem. Chris Amon w ferrari dino 246T przejechał 67 okrążeń w 60 minut 12,8 sekundy. Drugi był jego partner z zespołu, Derek Bell, trzeci Leo Geoghegan, a świeżo upieczony mistrz świata Graham Hill dojechał czwarty lotusem 49.

Johnson, Brock i woda z jeziora

Samochody turystyczne przyjeżdżały na Lakeside od 1967 r. do końca lat 90. Najbardziej zapamiętano ostatni wyścig sezonu 1981, który rozstrzygał o mistrzostwie Australii. Dick Johnson, który na Lakeside uczył się ścigać w latach 60. i 70., wygrał w nim z Peterem Brockiem i zdobył pierwszy tytuł mistrza kraju. Johnson jechał uszkodzonym fordem falconem XD, a Brock atakował go okrążenie za okrążeniem bez jednego otarcia karoserii. Johnson powiedział o Lakeside:

To prawdziwy tor dla kierowców, jeden z niewielu takich w kraju poza Bathurst.

Jezioro, od którego tor wziął nazwę, kilka razy wtargnęło w jego historię. Na początku lat 70. rada hrabstwa Pine Rivers podniosła poziom wody w zbiorniku zaopatrującym okolicę i odcinek prostej długości 100 m trzeba było przebudować wyżej, ponad linię zalewu. W 1989 r. ulewy sprawiły, że jezioro zalało tor, i rundę mistrzostw przełożono o dwa tygodnie. Kiedy w końcu się odbyła, przerwano ją czerwoną flagą po karambolu kilku samochodów zakończonym pożarem. Wyścig wznowiono pod wieczór, skrócony do pół godziny, i Johnson po raz pierwszy od 1981 r. wygrał rundę mistrzostw przed własną publicznością.

Tor przechodził też zmiany dla bezpieczeństwa. W 1984 r., po serii wypadków w zakręcie Hungry, Motorcycle Sportsmen Club za własne pieniądze i rękami swoich członków zbudował szykanę Bus Stop, z której korzystały tylko motocykle. We wrześniu 1989 r. kupiono most Dunlopa z nieczynnego toru Surfers Paradise i połączono go z istniejącą kładką, żeby poszerzyć pobocza, zwłaszcza z lewej strony, gdzie filar mostu stał niebezpiecznie blisko krawędzi trasy. W 1991 r. członkowie klubu przewieźli z innej części terenu 5000 m³ ziemi, żeby zyskać szersze pobocza na końcu prostej startowej, gdzie zbocze opadało ku jezioru. Od 1983 r. Lakeside gościł też mistrzostwa Australii superbike'ów. Ścigał się tu Mick Doohan, późniejszy mistrz świata w klasie 500 cm³, który mówił:

Jeśli nauczysz się ścigać motocyklem na Lakeside, możesz startować na każdym torze na świecie.

Rok, w którym wyścigi miały się skończyć

W 1999 r. w Ipswich otwarto Queensland Raceway, a samochody V8 Supercars przeniosły tam swoją rundę. Lakeside stracił największą imprezę, a długi rosły. Ostatni weekend z krajową serią odbył się 6–8 lipca 2001 r., z rundą Konica V8 Supercar Series. Pod koniec 2001 r. właściciele toru trafili pod zarząd komisaryczny, a obiekt przejęła rada hrabstwa Pine Rivers, która w grudniu dokupiła resztę ziemi. Według RacingCircuits.info zapłaciła na licytacji 600 000 dolarów australijskich. Nowi właściciele zapowiedzieli: „Rada zadba o to, żeby Lakeside nigdy więcej nie był używany do wyścigów”.

Na stronie rządu Queenslandu o utraconym dziedzictwie tor trafił do rubryki „jeszcze nie całkiem utracone”. Kibice z grupy Friends of Lakeside, prowadzonej przez Roberta Hardacre'a i Trevora Beutela, doprowadzili do wpisu toru do stanowego rejestru dziedzictwa, co utrudniło radzie zagospodarowanie terenu na inne cele. Później rada doprowadziła do wykreślenia toru z rejestru. W 2006 r. ogłosiła nabór na operatora i wybrała Johna Tetleya, właściciela Queensland Raceway. Według Tetleya skarga konkurencyjnego oferenta opóźniła sprawę o rok. Umowę dzierżawy na 30 lat, z opcją przedłużenia o 10, podpisano pod koniec 2007 r.

6 kwietnia 2008 r. na tor wróciły samochody wyścigowe. Była to skromna impreza dla najwyżej 50 zgłoszeń, a jej głównym celem było mierzenie hałasu: w parku maszyn, w różnych punktach toru i na sąsiednich posesjach. „Gdybyście widzieli to miejsce dwa miesiące temu, w jakim było stanie, prawie się popłakałem”, mówił Tetley w relacji dla magazynu „Auto Action”. Wśród startujących był Tony Quinn fordem sierrą. W 2021 r. ten sam Quinn przejął dzierżawę Queensland Raceway, toru prowadzonego do tego czasu przez Tetleya.

Na przełomie 2008 i 2009 r. tor rozkopano do przebudowy i właśnie wtedy skończyła się susza. Tetley wspominał szalunki za prawie 40 000 dolarów zmyte jednej nocy i frezarkę do asfaltu, która zapadła się w błoto. Pętlę poszerzono miejscami z 8 do 12 m, zbudowano tunel pod torem do nowego parku maszyn i nowe zaplecze boksów. Przebudowany tor działał jako Lakeside Park najpóźniej od 2009 r.; tej nazwy używano już przy imprezie z kwietnia 2008 r.

Decybele nad wodą

Według „The Race Torque” w pierwszych czterdziestu latach działalności tor zebrał łącznie sześć skarg na hałas, a po ponownym otwarciu dwóch sąsiadów miało złożyć ich ponad tysiąc. Każdy samochód przechodzi pomiar głośności przed wyjazdem na tor, a czujniki stoją na uzgodnionych posesjach w okolicy. Według operatora rada Moreton Bay, która powstała z połączenia hrabstwa Pine Rivers z innymi samorządami i przejęła obiekt, nałożyła na niego od sierpnia 2018 r. kary na łączną kwotę 29 100 dolarów. Tetley ogłosił zawieszenie wyścigów na 2019 r. i zastrzegł: „Powiedzmy sobie jasno: nie zamykamy Lakeside”. Sedno sporu operator widział w klasyfikacji obiektu: jako miejsce rozrywki na świeżym powietrzu Lakeside podlega limitowi 70 dBA w godzinach 7.00–22.00, a obiekt sportowy miałby 75 dBA.

W czerwcu 2019 r. odwołano Lakeside Classic, najważniejszą imprezę toru, na której ścigały się dawne samochody turystyczne grup A i C. W styczniu 2025 r. Tetley tłumaczył kibicom na stronie toru, dlaczego kalendarz jest tak ubogi. Według niego rada przeniosła punkt pomiarowy do domu po drugiej stronie jeziora i skróciła okres uśredniania pomiaru do 15 minut, więc operator musiał zrezygnować z wyścigów długodystansowych i dzielić jazdę na 12-minutowe sesje. Od czerwca 2024 r. rada miała liczyć przekroczenia według wartości chwilowej (LMax), a do połowy października naliczyć ich 187. Według wpisu dyrektor generalny rady zgodził się, żeby zaplanowane imprezy odbywały się do czasu rozstrzygnięcia sprawy, a operator nie widział powodu sądzić, że rada będzie ścigać te naruszenia. Ratunkiem miał być wał ziemny na skarpie dla widzów, obliczony na obniżenie hałasu przy domu po drugiej stronie jeziora o około 3 dB. Rada, jak podawał wpis, wydała już pozwolenie na budowę wału, a operator czekał na jej ostateczną zgodę na rozpoczęcie prac. To relacja jednej ze stron sporu.

Własnym autem nad jeziorem Kurwongbah

Mimo tych ograniczeń Lakeside pozostał torem, na który można wjechać zwykłym samochodem. W sierpniu 2022 r. poseł z okręgu Kurwongbah Shane King zachęcał w parlamencie Queenslandu do udziału w „All Aussie Day”: kto miał australijskie auto, mógł za 150 dolarów przejechać się w Dzień Ojca torem z rodziną. Dziękował Tetleyowi, że dzięki niemu ludzie „nie są tylko widzami”, ale mogą sami tu jeździć.

Operator zapowiada na 7 listopada 2026 r. dzień Trackplay. Sesje Fast Laps są otwarte dla zarejestrowanych, sprawnych samochodów drogowych, bez limitu prędkości, ale też bez pomiaru czasu i bez pasażerów. Kosztują 45 dolarów australijskich za 15 minut. Kierowca potrzebuje licencji klubowej RACERS (50 dolarów na jedną imprezę albo 125 na rok), kasku zgodnego z normą AS/NZS 1698, ubrania zakrywającego całe ciało i pełnych butów. Spokojniejsza opcja, Family Cruise, kosztuje 20 dolarów za 20 minut, z ograniczeniem do 110 km/h i bez licencji. BMW Car Club Queensland zaprasza na sprint 30 października 2026 r. także osoby spoza klubu, za 225 dolarów. Początkujący mogą jechać w grupie Entre, bez pomiaru czasu i bez wyprzedzania, za doświadczonym kierowcą wyścigowym. Driving Events Australia sprzedaje półdniowe dni torowe na Lakeside za 350 dolarów, dla każdego samochodu z zakrytymi kołami, w granicach limitów hałasu toru.

Przy torze wiszą tablice upamiętniające kierowców i motocyklistów, którzy tu zginęli. Niektórzy kibice prosili, żeby ich prochy rozsypać wokół trasy, a niektóre pary złożyły nawet przysięgę małżeńską na linii startu i mety.

Kalendarium

1957: Sid Sakzewski kupuje farmę mleczną nad jeziorem Kurwongbah.
1961: 19 marca otwarcie Lakeside International Raceway.
1962: Jack Brabham wygrywa pierwszy duży wyścig międzynarodowy na torze.
1964: Brabham wygrywa rundę serii Tasman.
1966: Graham Hill wygrywa pierwsze Grand Prix Australii na Lakeside.
1969: Chris Amon wygrywa drugie Grand Prix Australii na Lakeside.
1981: Dick Johnson zdobywa tu pierwsze mistrzostwo Australii samochodów turystycznych.
1984: szykana Bus Stop dla motocykli.
1989: runda mistrzostw przełożona po zalaniu toru przez jezioro.
2001: ostatnia runda krajowej serii w lipcu, tor przechodzi w ręce rady Pine Rivers.
2007: dzierżawa na 30 lat dla Johna Tetleya.
2008: 6 kwietnia pierwsza impreza po siedmiu latach przerwy.
2009: tor po przebudowie jako Lakeside Park.
2018: operator ogłasza zawieszenie wyścigów na 2019 r. z powodu kar za hałas.
2024: według operatora rada zmienia sposób liczenia przekroczeń hałasu.