Snetterton: lotnisko bombowców, szkoła Russella i pętla 300 Palmera

Jesienią 1951 roku na pasach opuszczonego lotniska w hrabstwie Norfolk Ken Wharton uzyskał w ERA zwanej „Humphrey” najlepszy czas pierwszych zawodów, jakie tu zorganizowano. Większość terenu należała do Freda Richesa, który według serwisu RacingCircuits.info był świeckim opiekunem miejscowej parafii i zgodził się na wyścigi pod warunkiem, że w niedziele nikt nie będzie jeździł między 10.45 a południem, a wszystko ucichnie przed nieszporami. Tak zaczęła się historia Snetterton, toru przy drodze A11, który gościł wyścigi Formuły 1 spoza mistrzostw świata, pierwszy w Wielkiej Brytanii wyścig 24-godzinny, a w 2011 roku dostał nową pętlę o długości prawie pięciu kilometrów.


Lokalizacja	Snetterton, hrabstwo Norfolk, przy drodze A11 z Londynu do Norwich, około 10 mil (16 km) na północny wschód od Thetford i około 20 mil na południowy zachód od Norwich
Typ	stały tor drogowy na dawnym lotnisku wojskowym
Długość i konfiguracje	pętla 300: 2,969 mili (4,78 km), 12 zakrętów (5 lewych, 7 prawych); pętla 200: około 2 mil, 8 zakrętów; pętla 100: około 1 mili, 5 zakrętów; warianty 200 i 100 mogą działać jednocześnie
Pierwsze zawody	październik 1951, sprint klubu Aston Martin Owners Club
Rekord okrążenia pętli 300	Felipe Nasr, Dallara F308 (Formuła 3), 1:39,933, 2011
Właściciel i operator	MotorSport Vision (MSV), od stycznia 2004 r.
Najważniejsze imprezy	rundy BTCC, British Superbike i British GT; wyścig 2CV 24 Hours
Status	czynny

Bombowce, beczki i choinki

Zanim przyjechały samochody, było tu lotnisko. Rejestr zabytków hrabstwa Norfolk podaje, że zbudowano je w latach 1942–1943 dla 96. Grupy Bombowej amerykańskiego lotnictwa wojskowego (USAAF), a po odejściu Amerykanów teren służył Królewskim Siłom Powietrznym (RAF) jako skład do 1948 roku. Ten sam rok jako koniec wojskowej historii miejsca podają operator toru i RacingCircuits.info. Według RacingCircuits.info ze Snetterton Heath latały bombowce B-17 Flying Fortress, a baza straciła w czasie wojny ponad 900 lotników i 250 samolotów. Po drugiej stronie A11 działało pomocnicze lotnisko Eccles Road, gdzie miano naprawiać Latające Fortece, ale samolotów do naprawy było za mało.

Pomysł wyścigów na pasach przypisuje się dwóm entuzjastom. RacingCircuits.info wymienia Olivera Seara i Dudleya Corama, którzy w 1951 roku przekonali Richesa, właściciela większości gruntów dawnego lotniska. „Motor Sport” nazwał w nekrologu Corama współtwórcą toru; po wojnie był on jednym z ludzi, którzy reaktywowali klub właścicieli Astonów Martinów, Aston Martin Owners Club (AMOC), a jego nazwisko nosi dziś zakręt Coram. Pierwsze zawody, w październiku 1951 roku, zorganizował właśnie AMOC. Komunikat operatora z okazji 60-lecia podaje dokładny dzień, 27 października, i przypisuje zaproszenie klubu Searowi. Był to sprint, w którym najlepszy czas dnia uzyskał Wharton w ERA należącej do Petera Bella.

Pierwsza trasa wykorzystywała drogi okołolotniskowe i jeden z pasów startowych. Mierzyła 2,71 mili (4,36 km), a jej znakiem rozpoznawczym była prawie milowa prosta Norwich Straight, biegnąca równolegle do A11 i zakończona ciasnym nawrotem. Obrys toru wyznaczały wypełnione piaskiem beczki po oleju, na których, jak zapisał RacingCircuits.info, stawiano choinki. Nie było mostów ani tuneli, więc do wnętrza toru można było przejść tylko w przerwach między wyjazdami. Sprawozdawca „Motor Sport” w 1954 roku umieścił ten 2,71-milowy tor „na pustkowiach Norfolk”, niedaleko dawnej siedziby producenta lokomotyw drogowych Burrell.

Szkoła Russella i Formuła 1 w deszczu

W 1952 roku tor w Snetterton odwiedził 32-letni Jim Russell, handlarz samochodami z Downham Market w Norfolk. Po tej wizycie kupił Coopera do Formuły 3, a w latach 1955–1957 trzy razy z rzędu zdobywał krajowy tytuł Formuły 3 klubu BRSCC. W 1957 roku otworzył na Snetterton szkołę jazdy wyścigowej. Brytyjski Klub Kierowców Wyścigowych (BRDC) napisał w nekrologu, że to ona wyznaczyła wzór, na którym opierała się większość późniejszych szkół tego typu. Motorsport.com pisze, że szkoła miała udział w początkach karier m.in. Emersona Fittipaldiego, Dereka Bella i Tiffa Needella. Szwagier Russella, Ralph Firman, zaczynał w szkole jako mechanik, a jego firma Van Diemen budowała później samochody wyścigowe w fabryce przy samej bramie toru.

Russell zostawił też ślad na samej nitce. W połowie lat 60. prędkości na wyjściu z ostatniego zakrętu przed boksami zaczęły niepokoić organizatorów i dostawiono tam szykanę nazwaną jego nazwiskiem. RacingCircuits.info opisuje, że pierwsza wersja z 1965 roku okazała się tak ciasna, że zwłaszcza motocykliści ledwie ją pokonywali, więc w 1967 roku ją złagodzono. Powstał zakręt pokonywany przez odważnych na pełnym gazie, w którym błąd kończył się na murze alei serwisowej.

Formuła 1 przyjeżdżała tu na wyścigi spoza mistrzostw świata. Jednym z nich było Lombank Trophy; w 1962 roku wygrał go Jim Clark. Czwarta edycja, 30 marca 1963 roku, była pierwszym wyścigiem Formuły 1 w tamtym sezonie, a przyjechały na nią fabryczne zespoły BRM, Lotusa i Coopera. Padało w czasie treningu i w dniu wyścigu. Denis Jenkinson relacjonował w „Motor Sport”, że Graham Hill ruszał w BRM z końca stawki, bo nie wziął udziału w treningu, a potem metodycznie dogonił prowadzącego Clarka w Lotusie i odjechał mu; trzeci był Innes Ireland. Peter Windsor zapisał pół wieku później, że Snetterton zamienił się wtedy w grzęzawisko błota, deszczu, wiatru i buksujących kół. Hill wygrał tego dnia jeszcze wyścig samochodów sportowych w Jaguarze E-type.

Według Windsora były to dopiero drugie zawody zorganizowane przez nowych właścicieli toru, spółkę Motor Circuit Developments, a więc przez promotora Johna Webba. W latach 60. Snetterton znalazł się w jednej grupie z Brands Hatch, Oulton Park i Cadwell Park, należącej do Grovewood Securities. Tor służył też jako poligon. Przed tamtym weekendem Clark testował tu prototyp Lotusa 29 przygotowanego na Indianapolis, a na wyścigi w Snetterton zatrzymywał się na farmie Jacka Searsa, nieopodal toru. Sears, pierwszy mistrz brytyjskich wyścigów samochodów turystycznych, mieszkał w okolicy Thetford. Operator wymienia wśród samochodów rozwijanych na tym torze Lotusa 49 z silnikiem DFV i Lotusa 38, zwycięzcę Indianapolis 500, a z czasów nowszych Bentleya EXP Speed 8, pierwszy samochód tej marki na Le Mans od 70 lat.

Lato 1974 przy Esses

W połowie lat 70. tor skrócono. RacingCircuits.info przyznaje, że dokładne powody się zatarły, i przypuszcza, że chodziło o koszty utrzymania długiej pętli. Nowa trasa z 1974 roku skręcała przed dawnym zakrętem Sear w pas startowy biegnący z zachodu na wschód i wracała na stary tor przez lewo-prawy przejazd Esses. Kierowcy wjeżdżali tam szybko, a za skrajem jezdni czekał przyczółek mostu przerzuconego nad trasą.

Czternastego lipca 1974 roku, w wyścigu Formuły Ford i Monoposto, 26-letni Jon Thorne z Wayland w Norfolk uderzył Merlynem-Fordem bokiem w skarpę przy Esses i zginął na miejscu. Porządkowi mówili, że słyszeli, jak szuka biegu, a potem hamuje później niż zwykle. Według RacingCircuits.info po jego śmierci i kilku ciężkich wypadkach jeszcze w tym samym sezonie wytyczono ciaśniejszy przejazd, zaprojektowany przez kierowcę Petera Wardle'a.

Krótka pętla mierzyła niespełna dwie mile, około 3,1 km. Długa trasa z prostą Norwich służyła jeszcze kilka lat do testów i wyścigów motocykli, a od 1980 roku przestano jej używać. Na dawnej prostej przez lata działał niedzielny targ, a mniej więcej w miejscu nawrotu Norwich stoi dziś restauracja McDonald's.

Doba w Norfolk

W 1980 roku Snetterton zorganizował pierwszy w Wielkiej Brytanii wyścig 24-godzinny. Sponsorowała go wypożyczalnia pojazdów Willhire i od niej impreza wzięła nazwę. Jeremy Walton pisał w „Motor Sport”, że pomysł narodził się na spotkaniu właściciela firmy Rogera Williamsa z ówczesnym dyrektorem klubu BRSCC Peterem Browningiem. W 1980 roku był to wyścig mieszany, samochodów sportowych i sedanów; od 1985 roku startowały w nim auta z mistrzostw seryjnych sedanów, co według Waltona przyciągnęło na tor więcej widzów i zawodników. W 1983 roku wygrał Tony Dron, wicemistrz BTCC.

Walton nie oglądał edycji z 1988 roku z trybun, tylko jechał w niej Fordem Sierra RS Cosworth. Na starcie stanęło 37 samochodów, a Sierry były faworytami. Prostą Revett nazwał odpowiedzią Snetterton na Mulsanne, a o samym torze napisał, że wielu kojarzy go tylko z wietrznym odludziem. Tak opisał wjazd w Coram:

„Czwórka jest potrzebna, żeby zanurkować w trafnie nazwany dołek Bomb Hole, który wprowadza w uroki Coram. Przez cały ten niekończący się prawy zakręt słychać wycie męczonej lewej przedniej opony”.

Wyścig Willhire odbywał się do 1994 roku. Tradycję dobowego ścigania podtrzymuje na Snetterton wyścig 2CV 24 Hours, który w 2026 roku zaplanowano na 22 i 23 sierpnia.

Pętla rysowana przez Palmera

W maju 1986 roku wszystkie cztery tory grupy, razem ze Snetterton, kupił przedsiębiorca komputerowy John Foulston. Po jego śmierci w 1987 roku firmą kierowała córka Nicola, a jej spółka Brands Hatch Leisure sprzedała tory w 1999 roku koncernowi Interpublic. W styczniu 2004 roku Interpublic, który odtąd miał się skupić na Silverstone i Grand Prix Wielkiej Brytanii, sprzedał Brands Hatch, Oulton Park, Cadwell Park i Snetterton spółce MotorSport Vision. Założyli ją były kierowca Formuły 1 Jonathan Palmer oraz biznesmeni Peter Ogden i John Britten, a wartość transakcji szacowano na około 30 mln funtów.

Palmer mówił o słabościach toru otwarcie. „Snetterton ma własny charakter i świetne cechy: długie proste i znakomite szybkie zakręty, ale jako całość odstawał od innych torów MSV pod względem atrakcyjności dla kierowców i motocyklistów oraz widowiska dla publiczności”, powiedział w 2010 roku, jak przytoczył „Autosport”. Nową pętlę zaprojektował osobiście. MSV podawało, że wzorował się na fragmentach Monzy (Parabolica), Montrealu (nawrót przed kasynem) i Imoli (Rivazza). Budowę zaczęto w listopadzie 2010 roku, a wykonawca, Buckingham Construction Group, skończył ją w dziesięć tygodni mimo śnieżnej zimy. Siedemnastego lutego 2011 roku jako pierwszy przejechał nowy tor bolid Formuły 2 JPH1B, zaprojektowany przez Williamsa.

Nowa sekcja we wnętrzu toru, długa na milę, wydłużyła pętlę do 2,969 mili, czyli 4,78 km. Powstały trzy konfiguracje: pełna pętla 300, wariant 200, najbliższy dawnemu torowi, i krótka 100, wytyczona na nowym odcinku. Szykanę Russella zastąpił zakręt Murrays, a zakręt Sear nawrót wzorowany na Montrealu. Projekt zakładał licencję FIA stopnia 2, pozwalającą gościć wszystkie serie poza Formułą 1, a Palmer mówił „Autosportowi”, że chciałby zobaczyć tu DTM. Według RacingCircuits.info międzynarodowe serie na Snetterton jednak nie przyjechały. Rekord okrążenia pętli 300 należy od 2011 roku do Felipe Nasra, który w Dallarze F308 Formuły 3 przejechał ją w 1:39,933.

Nazwy zakrętów, jak podaje operator, nawiązują do wielkich postaci sportu, od Giacomo Agostiniego po Lewisa Hamiltona. Od rundy BTCC 30–31 lipca 2016 roku nawrót Montreal nosi nazwę Wilson, na cześć Justina Wilsona, pierwszego mistrza serii Formula Palmer Audi, który zginął w 2015 roku w wyścigu IndyCar. Nawrót prowadzi wprost do zakrętu Palmer. Brat Justina, Stefan, wspominał wtedy, że ich ojciec ścigał się tu w latach 60. i opowiadał synom o jeździe po starej prostej Norwich.

Własnym autem przez Bombhole

Najważniejsze imprezy Snetterton to dziś rundy mistrzostw Wielkiej Brytanii samochodów turystycznych (BTCC), motocykli superbike (BSB) i samochodów GT. Kalendarz sezonu 2026, ogłoszonego jako jubileusz 75-lecia toru, przewidywał BTCC na 23 i 24 maja, British Superbike na 3–5 lipca, a British GT na 15 i 16 sierpnia. Przed sezonem przy Coram ułożono 400 metrów nowych ścian z opon, a wokół toru wymieniono 250 arkuszy barier Armco. Paul Lawrence pisał w „Motor Sport” w 2001 roku, że to jeden z najintensywniej wykorzystywanych torów w kraju, a dzięki odludnemu położeniu ma niewiele ograniczeń w korzystaniu.

Kierowcy amatorzy wyjeżdżają tu własnymi samochodami między innymi z MSV Trackdays, działem dni torowych właściciela, który domyślnie udostępnia pełną pętlę 300. Organizator reklamuje Snetterton prędkością i półmilową prostą Bentley Straight, jedną z najdłuższych na brytyjskich torach, a do tego „ekscytującym” dołkiem Bombhole i „niekończącym się” Coram. Wymaga pełnego prawa jazdy (sama licencja wyścigowa już nie wystarcza), kasku dla kierowcy i pasażera, a od samochodu drogowego stanu co najmniej na poziomie przeglądu MOT i zamontowanego ucha holowniczego; ubezpieczenie nie jest obowiązkowe. Od kwietnia do października można bezpłatnie rozbić namiot przy torze. Dni na Snetterton prowadzi też Javelin Trackdays, który na koniec 2026 roku wystawił trzy terminy na pętli 300, 27 października, 22 listopada i 7 grudnia, w cenach od 99 do 159 funtów z VAT. Limit hałasu wynosi tam zwykle 105 dB(A) na postoju i 92 dB(A) przy przejeździe.

Jubileuszowy kalendarz sięgnął do korzeni. Znalazł się w nim kwietniowy mityng klubu HSCC o Trofeum Jima Russella i lipcowy pokaz amerykańskich samochodów USA Snetterton 300, zapowiadany jako hołd dla czasów, gdy tor był bazą amerykańskiego lotnictwa. Rejestr zabytków hrabstwa Norfolk odnotowuje, że w 2003 roku na dawnym lotnisku Eccles Road, po drugiej stronie A11, stał jeszcze hangar, otoczony nowymi budynkami.

Kalendarium

1942–1943: budowa lotniska Snetterton Heath dla 96. Grupy Bombowej USAAF.
1948: koniec wojskowego użytkowania lotniska.
1951: pierwsze zawody, październikowy sprint klubu AMOC.
1957: Jim Russell otwiera na torze szkołę jazdy wyścigowej.
1963: Lombank Trophy otwiera sezon Formuły 1, wygrywa Graham Hill.
1965: szykana Russella przed boksami, złagodzona w 1967 r.
1974: krótka pętla; śmierć Jona Thorne'a przy Esses.
1980: pierwszy w Wielkiej Brytanii wyścig 24-godzinny (Willhire); koniec długiej pętli.
1986: tory grupy kupuje John Foulston.
1994: ostatni wyścig Willhire.
1999: tory przechodzą do Interpublic.
2004: właścicielem zostaje MotorSport Vision.
2011: otwarcie pętli 300 zaprojektowanej przez Jonathana Palmera.
2016: od rundy BTCC 30–31 lipca nawrót Montreal nosi nazwę Wilson.
2026: sezon 75-lecia toru.