Kirkistown: tor klubu od pięćsetek na lotnisku, które było okrętem

Trzynastego czerwca 1953 roku Five Hundred Motor Racing Club of Ireland zorganizował pierwszy wyścig na opuszczonym wojennym lotnisku Kirkistown, u dołu półwyspu Ards w hrabstwie Down. Trasę po pasie startowym i drogach okołolotniskowych wyznaczały bele słomy, a kierownictwo zawodów siedziało w starym piętrowym autobusie zaparkowanym w środku pętli. Najszybsze okrążenie tamtego dnia przejechał R.G. Lovell-Butt ze średnią 71,406 mph, czyli około 115 km/h. Ponad siedemdziesiąt lat później ten sam klub jest właścicielem toru, a wyścigowy rekord okrążenia toru przekracza 107 mph.


Lokalizacja	Kircubbin, półwysep Ards, hrabstwo Down, Irlandia Północna; w pobliżu wsi rybackiej Portavogie
Typ	stały tor wyścigowy na części dawnego lotniska wojskowego RAF Kirkistown
Długość	nieco ponad półtorej mili (ok. 2,4–2,5 km)
Zakręty	Debtor's Dip, Colonial One, Fisherman's, szykana Crosslé, Maguire's Hairpin
Pierwszy wyścig	13 czerwca 1953 r.
Rekord okrążenia	50,782 s (107,184 mph), Philip Shields, Dallara GP2, Formuła Libre, 31 sierpnia 2013 r.
Właściciel i operator	Five Hundred Motor Racing Club of Ireland Ltd (spółka od 8 czerwca 1956 r.)
Najważniejsze imprezy	Martin Donnelly Trophy dla Formuły Ford 1600, wyścigi samochodowe i motocyklowe, sprinty, rajd
Dla amatorów	trackdaye Trackskills własnym autem, od lutego do listopada
Status	czynny

Lotnisko, które zostało okrętem

Kirkistown otwarto w lipcu 1941 roku jako lotnisko satelickie pobliskiego Ballyhalbert, z trzema betonowymi pasami. Od stycznia 1942 roku stacjonowały tu Spitfire'y 504. dywizjonu, krócej także maszyny 485. dywizjonu; w sierpniu 1944 roku piloci Seafire'ów ćwiczyli tu lądowania na jednym z pasów, wymalowanym na kształt pokładu lotniskowca. W lipcu 1945 roku lotnisko przejęła marynarka wojenna, która zgodnie ze swoim zwyczajem uznała je za okręt i nazwała HMS Corncrake II. W styczniu 1946 roku wróciło do RAF i w tym samym roku zostało zamknięte. Kronika klubu z 2007 roku chwaliła się, że to jedyny stały tor na świecie, który kiedyś był okrętem.

Na wolny teren czekał już klub. Five Hundred Motor Racing Club of Ireland (500 MRCI) powstał w 1948 roku, żeby wyścigi były tańsze, a nazwę wziął od nowej wtedy Formuły 3 z pięćsetkami, małymi jednomiejscówkami z silnikami motocyklowymi o pojemności 500 cm³. Pierwsze wyścigi urządzał na lotnisku w Newtownards, ale motorsport kłócił się tam z czynnym ruchem lotniczym, więc klub zaczął szukać stałego toru. W 1953 roku wydzierżawił północną część Kirkistown i wytyczył na niej pętlę długości półtorej mili, w zasadzie tę samą, po której jeździ się dziś. W latach siedemdziesiątych kupił tor na własność. Według klubu Kirkistown jest jedynym torem na Wyspach Brytyjskich, którego właścicielem i operatorem jest klub.

Pięćsetki, specjale i Formuła Ford

Na początku klub miał nawet własny samochód, Coopera, na którym uczył jazdy i który wypożyczał członkom, zanim ktokolwiek wymyślił szkoły wyścigowe. Z czasem okazało się to zbyt kosztowne i w połowie lat pięćdziesiątych klub skupił się na organizacji wyścigów. W pięćsetkach ścigali się tu Peter Collins, Ivor Bueb i młody Ken Tyrrell. Bueb wygrał w Kirkistown mistrzostwo Irlandii klasy 500 cm³ w 1957 roku, dwa tygodnie po zwycięstwie w Le Mans. Rekord toru dzierżył przez pewien czas zbudowany w Belfaście McCandless, jedyna pięćsetka z napędem na cztery koła; Rex McCandless poprawił nim rekord 6 sierpnia 1953 roku na 74,301 mph. Samochód stoi dziś w Ulster Folk and Transport Museum w Cultrze.

Kiedy pięćsetki odeszły, ich miejsce zajęły specjale z formuły 1172, z bocznozaworowym silnikiem Forda. Według kroniki klubu w mistrzostwach Irlandii tej klasy pod koniec lat pięćdziesiątych startowali młody Eric Broadley z pierwszą Lolą i Arthur Mallock z samodzielnie zbudowanym U2, a z miejscowych John Crosslé, także we własnym aucie. W 1959 roku John Pringle, właściciel warsztatu w Bangor, wystawił Coopera Formuły 1, którym Stirling Moss rok wcześniej wygrał Grand Prix Argentyny.

Najtrwalszy ślad zostawiła Formuła Ford 1600. Pierwsze mistrzostwa tej klasy rozegrano w Kirkistown w 1968 roku i od tamtej pory nie zabrakło ich w żadnym sezonie. Od 1970 roku kierowcy z okolicy mogli kupić Crosslé 16F miejscowej produkcji i według klubu ten samochód stał się pierwszym szczeblem kariery dla każdego, kto chciał się ścigać. Klub wylicza wśród swoich wychowanków późniejszych kierowców Formuły 1: Johna Watsona, Eddiego Irvine'a, Martina Donnelly'ego i Dereka Daly'ego, a także Eddiego Jordana. Sezon kończy Martin Donnelly Trophy, który klub stawia obok Formula Ford Festival na Brands Hatch i Walter Hayes Trophy na Silverstone; w 2016 roku Niall Murray jako pierwszy wygrał wszystkie trzy imprezy w jednym roku. We wrześniu 2026 roku mityng z Martin Donnelly Trophy zebrał komplet 26 samochodów Formuły Ford 1600, a w wyścigu o trofeum wygrał Jason Smyth.

Dzień, w którym przyjechał Hunt

Dwudziestego czwartego lipca 1971 roku Kirkistown gościł międzynarodowy wyścig Formuły 3 sponsorowany przez GKN w ramach obchodów Ulster '71. Wysoka pula nagród ściągnęła 19 kierowców do zawodów spoza kalendarza mistrzostw, rozegranych w dwóch biegach z sumowaniem czasów. Przed pierwszym lało tak, że na okrążeniu rozgrzewkowym obróciło się dziewięć samochodów. Oba biegi i klasyfikację łączną wygrał Colin Vandervell w Brabhamie BT35; według klubowej kroniki był to samochód należący do Berniego Ecclestone'a. Wśród startujących był James Hunt w Marchu 713M; jego wyścig skończył się poza torem w zakręcie Fisherman's. RacingCircuits.info przypisuje mu opinię, że tor jest wyboisty, ale przyjemny i przydałoby mu się więcej zakrętów.

Więcej zakrętów rzeczywiście przybyło, choć z innego powodu. W latach siedemdziesiątych Colonial One przesunięto i złagodzono, żeby kierowcy mieli więcej miejsca na wyhamowanie; stary asfalt został, a „pojechać naokoło na Colonial” znaczy w Kirkistown, że nie zdążyło się zwolnić. W 1978 roku na długiej tylnej prostej stanęła stała szykana, bo przy rosnących prędkościach brakowało miejsca na wybiegu; okrążenie trochę się skróciło, a prędkości wyraźnie spadły. Szykanę przebudowywano jeszcze raz i prosta za nią przesunęła się o pół szerokości w głąb toru. W 2015 roku klub nazwał ją imieniem Johna Crosslé, konstruktora i wieloletniego członka klubu, zmarłego w sierpniu 2014 roku.

Dip dłużników i sieci rybaków

Zaraz za linią startu zaczyna się Debtor's Dip, bardzo szybki lewy łuk, który według klubu odważni i nierozważni pokonują na najwyższym biegu bez odejmowania gazu; w Dallarze rekordzisty Philipa Shieldsa oznacza to, jak podaje klub, 180 mph. Pochodzenia nazwy nie zna nawet sam klub. Potem trzeba zahamować do mniej więcej 60 mph przed prawym Colonial One. Długi prawy Fisherman's wziął nazwę od rybaków z Portavogie, którzy suszyli sieci na żywopłocie. Okrążenie zamyka Maguire's Hairpin. Skąd ta nazwa, przez lata nikt nie wiedział, aż prawie siedem dekad po otwarciu toru napisał do klubu Johnny Maguire, wnuk Williama Maguire'a z Glengormley, jednego z pierwszych członków. Według rodzinnej opowieści dziadek rozbijał się w tym nawrocie swoim Mercury Special z silnikiem V8, bo samochód miał więcej mocy niż hamulców, i klub nazwał zakręt jego imieniem.

Rekord okrążenia mierzy kolejne epoki. John Watson podniósł go w 1972 roku do 104,53 mph w Brabhamie BT36; po zmianach z 1978 roku rekord spadł do 97,57 mph (Gary Gibson, Chevron B42, 1979). Wynik Watsona pobił dopiero Noel McIntyre w 2003 roku: 105,81 mph w Reynardzie. Obecny wyścigowy rekord ustanowił Philip Shields 31 sierpnia 2013 roku w wyścigu Formuły Libre: 50,782 s, czyli 107,184 mph, około 172,5 km/h. Superkarty z silnikami 125 i 250 cm³ jeżdżą tu z samochodami i według klubu osiągają do 160 mph, a okrążenie przejeżdżają w niecałą minutę.

Pawilon, garaże i mur zamiast Armco

Za największe przedsięwzięcie w dziejach klubu jego kronika z 2007 roku uznała pawilon, który zaczęto budować w 2004 roku: przebieralnie, prysznice, restauracja i bar z widokiem na cały tor. Użyto go pierwszy raz w drugi dzień świąt Bożego Narodzenia 2004 roku, a oficjalnie otworzył go w 2005 roku John Watson. Według RacingCircuits.info aleję serwisową tor dostał w 2000 roku; wcześniej samochody zjeżdżały z toru prosto na padok. W 2011 roku stanął blok sześciu podwójnych garaży z boksem kontroli technicznej i pokojem dla sędziów, a w 2020 roku betonowy mur alei serwisowej zastąpił bariery Armco.

W 1981 roku na zachodnim krańcu obiektu zbudowano krótszy, krętszy tor dla gokartów bez skrzyni biegów, a County Down Kart Club wszedł do 500 MRCI jako jego sekcja kartingowa. Dziś w ciągu roku odbywa się tu siedem samochodowych mityngów wyścigowych, cztery sprinty, rajd rozgrywany w całości na terenie toru i około tuzina trackdayów; wyścigi motocyklowe prowadzi Belfast & District Motor Club. Po zamknięciu szkoły wyścigowej Eddiego Irvine'a pod koniec 2017 roku powstała Kirkistown Race School, która jako członek ARDS, stowarzyszenia szkół wyścigowych, prowadzi w Irlandii Północnej kursy i egzaminy na licencję wyścigową Motorsport UK.

W 2026 roku klub zbiera pieniądze na sygnalizację świetlną wokół toru. Według klubu Kirkistown jest jednym z nielicznych torów wyścigowych w kraju z licencją Motorsport UK, które nie mają takich świateł; federacja je zaleca i prawdopodobnie staną się obowiązkowe. Projekt kosztuje blisko 250 000 GBP, z czego mniej więcej połowę musi pokryć sam klub; przewodnicząca Fay Weir założyła zbiórkę w serwisie GoFundMe, a w lipcu trwały już prace nad infrastrukturą. We wrześniu klub pożegnał Valerie Wright, pod koniec lat osiemdziesiątych i na początku dziewięćdziesiątych pierwszą kobietę na stanowisku przewodniczącej.

Lipiec 2019 roku

W sobotę 27 lipca 2019 roku zginął na torze Paul Conn, lekarz rodzinny z Lisburn, członek klubu od 1996 roku. Startował w klasie Roadsports swoim Crosslé 47S i tego dnia wygrał już pierwszy wyścig. W drugim zmierzał po kolejne zwycięstwo, kiedy na prostej startowej, naprzeciwko wieży kontroli, doszło do wypadku; lekarze i ratownicy Order of Malta byli przy nim niemal natychmiast, ale zmarł na miejscu. Motorsport UK wszczął postępowanie razem z klubem i policją Irlandii Północnej (PSNI), która przygotowała raport dla koronera. W styczniu 2021 roku koroner Joe McCrisken powołał emerytowanego biegłego, Damiena Colla, do zbadania wszystkich okoliczności zderzenia. Wyniku dochodzenia nie udało się ustalić.

Trackday na końcu półwyspu

Klub sam nie sprzedaje jazd dla publiczności; samochodowe trackdaye od lutego do listopada prowadzi głównie Trackskills, a pojedyncze dni urządzają też Lotus Club of Ireland, Porsche Club i Armagh Motor Association. Trackskills kierują Donal O'Neill i Keith Wray, obaj z przeszłością w sporcie samochodowym i motocyklowym. Firma zaprasza kierowców doświadczonych i początkujących we własnych autach, a jej instruktorzy mają uprawnienia ARDS. W 2026 roku dni wypadały w niedziele, raz w miesiącu od lutego do listopada; listopadowy trwa do zmroku, więc organizator przypomina o sprawnych światłach.

Opłata wynosiła 170 GBP za co najmniej cztery sesje po 15 minut, pasażer jechał za darmo, a dodatkowa sesja z instruktorem kosztowała 10 GBP. Przed pierwszym wyjazdem każdy przejeżdża okrążenie zapoznawcze z instruktorem, który pokazuje tor jazdy, punkty hamowania, wejścia w zakręt i wierzchołki. Obowiązują trzy zasady: bez wyprzedzania od wewnętrznej, bez zastraszania innych i bez driftu. Organizator ostrzega, że w 99 przypadkach na 100 zwykłe ubezpieczenie auta przestaje działać przy bramie toru, a na swojej liście rad dla debiutantów cztery razy, w czterech różnych punktach, każe wozić zapasowy komplet klocków hamulcowych. Z jego obserwacji wynika, że auta, które nie zaliczą nawet czterech wyjazdów na tor, najczęściej zatrzymują zużyte klocki lub tarcze, starta przednia lewa opona albo sprzęgło. Tor leży na wąskim półwyspie, prawie zawsze wieje i często jest sucho, kiedy w głębi kraju pada. A na pierwsze okrążenia Trackskills ma jedną radę:

Debtor's NIE jest do przejechania na pełnym gazie za pierwszym ani nawet za drugim razem.

Kalendarium

1941: otwarcie lotniska RAF Kirkistown jako satelity Ballyhalbert
1945: przejęcie przez marynarkę wojenną jako HMS Corncrake II
1946: powrót do RAF i zamknięcie lotniska
1948: założenie Five Hundred Motor Racing Club of Ireland
1953: dzierżawa północnej części lotniska, pierwszy wyścig 13 czerwca
1956: rejestracja spółki klubu (8 czerwca)
1957: Ivor Bueb wygrywa mistrzostwo Irlandii klasy 500 cm³
1968: pierwsze mistrzostwa Formuły Ford 1600
1971: międzynarodowy wyścig Formuły 3 (Ulster '71), wygrywa Colin Vandervell
lata 70.: zakup toru przez klub, przebudowa Colonial One
1978: stała szykana na tylnej prostej
1981: tor kartingowy na zachodnim krańcu obiektu
2003: obchody 50-lecia toru, pierwszy start BRDC Historic Sports Cars
2004: nowy pawilon klubowy
2011: blok garaży, kontrola techniczna, pokój sędziów
2013: rekord okrążenia Philipa Shieldsa, 50,782 s
2015: szykana otrzymuje imię Johna Crosslé; wizyta pięćsetek Formuły 3
2017: powstaje Kirkistown Race School
2019: śmierć Paula Conna w wyścigu Roadsports
2020: betonowy mur alei serwisowej zamiast barier Armco
2026: zbiórka na sygnalizację świetlną wokół toru