ADAC Fahrsicherheitszentrum Nordbayern: Mini-Nordschleife przy A3

W grudniu 2009 roku w hali Aischtalhalle w Höchstadt an der Aisch burmistrz Gerald Brehm i Jürgen Ranger, rzecznik inicjatywy obywatelskiej „Wir sagen Stopp”, spierali się przed licznie zgromadzoną publicznością o ośrodek szkolenia kierowców, który chciał tu zbudować ADAC Nordbayern. Inicjatywa zebrała ponad 2500 podpisów pod wnioskiem o referendum lokalne, a Ranger streścił swoje stanowisko trzema słowami: „W razie wątpliwości nigdy”. Do głosowania nie doszło. W styczniu 2010 roku automobilklub wycofał się z Höchstadt, a we wrześniu 2011 roku otworzył ADAC Fahrsicherheitszentrum Nordbayern na wzgórzu przy autostradzie A3 w Schlüsselfeld. Toru wyścigowego tu nie ma, jest ośrodek doskonalenia techniki jazdy. Na jego pętli z podjazdami i zjazdami, którą, jak pisał spiker zawodów, nazywa się też „Mini-Nordschleife”, w 2021 roku rozstrzygnęło się jednak mistrzostwo Niemiec w slalomie samochodowym.

Lokalizacja	ADAC-Nordbayern-Straße 1, 96132 Schlüsselfeld (Górna Frankonia, Bawaria); przy zjeździe Schlüsselfeld autostrady A3 z Norymbergi do Würzburga
Typ	ośrodek doskonalenia techniki jazdy (Fahrsicherheitszentrum) ADAC
Otwarcie	15 września 2011 r.
Powierzchnia	12,5 ha
Koszt budowy	15 mln euro
Najdłuższa trasa	moduł 5 „Handlingstrecke”, pętla długości 830 m i szerokości 8 m, asfalt z tarkami, ze spadkami i podjazdami
Pozostałe moduły	dwie płyty dynamiczne (jedna z hydrauliczną płytą wprowadzającą auto w poślizg), zjazd o nachyleniu do 9 proc., koło o średnicy 80 m, plac wielofunkcyjny ok. 6750 m²
Operator	ADAC Nordbayern e.V., Norymberga
Imprezy sportowe	rundy mistrzostw Niemiec w slalomie DMSB (finały w 2021 r.), klubowy slalom 1. AC Bamberg w święto 3 października
Dla amatorów	ADAC Pkw-Perfektions-Training z jazdą po „Handling-Parcours”, 219 euro (stan z 10.10.2026), po wcześniejszym Pkw-Intensiv-Training lub Pkw-Training Young Drivers only
Status	czynny

Dwanaście lat szukania miejsca

Przez dwanaście lat ADAC Nordbayern, regionalny klub ADAC, planował nowy ośrodek szkolenia kierowców, aż w końcu zwrócił się ku Höchstadt. Tam projekt podzielił miasto. Burmistrz Brehm zapewniał w Aischtalhalle, że rada miejska popierała go jednogłośnie, że na terenie ośrodka będzie obowiązywać ograniczenie prędkości do 50 km/h, i powoływał się na zamówione ekspertyzy hałasu oraz relacje sąsiadów ośrodka ADAC w Augsburgu. Ranger odpowiadał, że nie wiadomo, czy skończy się na dziesięciu hektarach, skoro w odwodzie jest jeszcze do trzech, a obietnicy 50 km/h nie da się dotrzymać już przy mniejszych imprezach motorsportowych. Twierdził też, że sąsiedzi wszystkich ośrodków ADAC protestowali przeciw hałasowi. Inicjatywa wyliczała na swojej stronie „hałas i spaliny 365 dni w roku od 8 do 22” oraz spadek wartości domów.

Rozstrzygnięcie przyszło 20 stycznia 2010 roku, kiedy ADAC Nordbayern ogłosił, że nie będzie budował w Höchstadt. Klub nie czekał na wynik zapowiedzianego referendum. Inicjatywa podkreśliła w oświadczeniu, że automobilklub jako powód wskazał, obok niemożności spełnienia kluczowych założeń projektu, sprzeciw dużej części mieszkańców; ten sprzeciw, jak podała, dokumentowało około 3000 podpisów. Podziękowała też przewodniczącemu ADAC Nordbayern Herbertowi Behlertowi za „przyjemne i pełne szacunku” rozmowy. Na swojej stronie życzyła klubowi znalezienia „naprawdę odpowiedniej lokalizacji”.

Gmina, która zgłosiła się sama

Z okazji skorzystało Schlüsselfeld, miasto w Steigerwaldzie. Burmistrz Georg Zipfel za zgodą rady miejskiej skontaktował się z ADAC i pokazał mu teren przemysłowy Schlüsselfeld-Ost, dla którego od dziesięciu lat obowiązywał zatwierdzony plan zabudowy, a większość działek należała do miasta. Według Zipfla to przesądziło sprawę, choć oferty złożyło klubowi 20 konkurentów. Na początku kwietnia 2010 roku na liczącym 30 hektarów terenie widać już było drogę dojazdową, a prace przy wodociągu i kanalizacji szły szybko. ADAC zajmował z tego na razie 13 hektarów, budowa za 12 mln euro miała ruszyć pod koniec kwietnia, a pierwsze szkolenia zaplanowano na wiosnę 2011 roku. Protestów burmistrz się nie spodziewał, bo „od dziesięciu lat każdy wie, że w tym miejscu ma powstać teren przemysłowy”.

Termin okazał się zbyt optymistyczny. Według Behlerta prace stały przez trzy miesiące z powodu surowej zimy, a cała budowa zajęła niewiele ponad rok, co sam nazwał tempem „sportowym”. Przemieszczono 200 000 m³ ziemi, a maszynami sterowano za pomocą GPS-u, który podpowiadał operatorom, ile gruntu zebrać w danym miejscu. W czerwcu 2011 roku strona internetowa ośrodka zapowiadała otwarcie „późnym latem” i informowała, że pierwsze terminy szkoleń jesienią są już wyprzedane. Ostatecznie ośrodek kosztował 15 mln euro, wobec 12 mln zapowiadanych wiosną 2010 roku, a projekt przygotowało biuro architektoniczne Wagner z Karlstadt.

Wzgórze, które widać z autostrady

Ośrodek ruszył 15 września 2011 roku. Serwis nordbayern.de opisał go tego dnia jako teren, na którym zmieściłoby się 18 boisk piłkarskich, położony na wzgórzu i widoczny z autostrady. Kierownik Jörg Macharski miał pod sobą sześciu stałych pracowników, szkolenia prowadziło około 30 trenerów na zlecenie, a główny trener Roland Rauchbach zapewniał, że pierwsze kursy już się odbyły. Według ADAC uroczyste otwarcie odbyło się we wrześniu w obecności bawarskiego ministra Joachima Herrmanna. „Otwieramy tu w Schlüsselfeld pierwszy ośrodek treningowy dla Północnej Bawarii i najnowocześniejszy w Europie”, mówił Behlert; drugie z tych określeń to ocena samego klubu.

Ośrodek wykorzystuje ukształtowanie terenu. Zjazd wpisano w naturalne zbocze, a woda, którą zrasza się nawierzchnie i którą tryskają fontanny udające nagłe przeszkody, krąży w zamkniętym obiegu: deszczówka trafia do zbiorników, potem na jezdnie i rynnami z powrotem. W budynku szkoleniowym urządzono halę na 500 osób i osiem sal seminaryjnych. Restauracja nazywała się na otwarciu „S-Kurve”, dziś działa jako „Drivers Lounge”. Z innych ośrodków ADAC gazeta wymieniała obok Schlüsselfeld tylko Kempten i Augsburg, a w całych Niemczech klub miał ich wtedy 14.

Dla kierowcy o sportowych ambicjach najważniejszy jest moduł 5. Operator opisuje go jako „Handlingstrecke” z wymagającymi zakrętami, spadkami i podjazdami, o długości 830 m i szerokości 8 m, z czystym asfaltem i tarkami. Broszura z września 2011 roku wymieniała na niej 11 zakrętów i różnice wysokości. Pozostałe moduły służą głównie do ćwiczeń bezpieczeństwa: duża płyta dynamiczna z 115-metrową śliską nawierzchnią i rzędami wodnych przeszkód, mniejsza z hydrauliczną płytą, która wprowadza samochód w poślizg, zjazd o nachyleniu do 9 proc. ze śliskim łukiem, koło o średnicy 80 m i plac wielofunkcyjny. Od 2021 roku na dachu budynku pracuje instalacja fotowoltaiczna z 218 modułami.

Mini-Nordschleife między pachołkami

Pętla ma też drugie życie. Kluby AC Ebern i 1. MSC Scheßlitz organizują tu rundy mistrzostw Niemiec w slalomie samochodowym, czyli w jeździe na czas po torze wytyczonym pachołkami. Format opisywał w relacjach spiker zawodów Wilfried Ruoff: przejazd treningowy i trzy przejazdy wyścigowe po 1600 m po „znakomicie wyasfaltowanej trasie z podjazdami i zjazdami”, którą „ze względu na topografię nazywa się też Mini-Nordschleife”. Wiosną 2020 roku zawodów zakazano po ogłoszeniu w Bawarii stanu klęski żywiołowej. Odbyły się 12 i 13 września, bez widzów, a chętnych było więcej niż miejsc na liście startowej.

W październiku 2021 roku w Schlüsselfeld zaplanowano finały mistrzostw DMSB, niemieckiej federacji sportów motorowych. Sobota zaczęła się od gęstej mgły i śliskiej nawierzchni, a wyciek oleju z uszkodzonej skrzyni biegów Citroëna C2 zatrzymał zawody na 45 minut i skrócił program do dwóch przejazdów w części klas. Niedziela przyniosła suchy, chłodniejszy asfalt i rozstrzygnięcie w ostatniej grupie startowej. Reinhardowi Nuberowi z Allgäu do tytułu wystarczyłoby zwycięstwo w klasie, które według Ruoffa było na wyciągnięcie ręki. W trzecim przejeździe BMW 320 WTCC, które Nuber dzielił z Hansem Peterem Ellerem, wpadło z Ellerem za kierownicą prawym bokiem na barierę i skończyło z wygiętą tylną osią. Dla Nubera był to koniec walki. Felix Budzisch pojechał najszybciej w całym weekendzie, 1:13,69, ale w decydującym przejeździe strącił dwa pachołki i spadł na piąte miejsce. Klasę wygrał Martin Skrzipietz z MSC Groß Dölln w BMW 330is z serii E30, a z nią tytuł mistrza DMSB w slalomie.

Emocjonująco, dramatycznie i burzliwie było w Schlüsselfeld.

Wiosną 2022 roku rundę otwierającą sezon w regionie Południe przywitał śnieg. Organizatorzy mieli ponad sto zgłoszeń na każdy dzień, ale rano parkur był zasypany, start przesuwano co pół godziny, a 22 kierowców się wycofało. Federacja wpisała do kalendarza na 12 i 13 kwietnia 2025 roku dwa slalomy w „FSZ Schlüsselfeld”, w tym rundę mistrzostw Niemiec w regionie Południe. Drugą tradycją jest klubowy slalom 1. AC Bamberg w Dzień Jedności Niemiec. W 2021 roku jego 61. edycję rozegrano na 800-metrowej rundzie wytyczonej na pętli, a w 2025 roku prawie jedną trzecią stawki stanowili kierowcy historycznych aut z pucharu regularności.

Dziesięć tysięcy kursantów rocznie

Na co dzień ośrodek zajmuje się czym innym. Po pięciu latach ADAC liczył ponad 70 000 uczestników, w tym ponad 50 000 kierowców samochodów osobowych, a po dziesięciu ponad 180 000 gości, z których ponad 90 000 przeszło szkolenie samochodowe. Lena Stich, reporterka inFranken.de, która w 2015 roku przeszła tu Pkw-Intensiv-Training swoim Polo z 1997 roku, zanotowała, że rocznie szkoli się 10 000 osób, w połowie klientów prywatnych, a resztę stanowią firmy. Jedyną kapitulację dnia zaliczyła na płycie, która wprowadza auto w poślizg: samochody z ESP szybko się stabilizowały, jej Polo za każdym razem się obracało. Dziś operator mówi o około 12 000 uczestników rocznie.

Pandemia zamknęła ośrodek 16 marca 2020 roku na podstawie zakazu bawarskiego rządu. Prawie 2000 uczestników trzeba było przepisać na inne terminy, a ośrodek otwarto ponownie 18 maja. Mimo przerw z oferty skorzystało w 2020 roku ponad 7200 osób; kolejne zamknięcie skończyło się 1 marca 2021 roku. Teren gości też konkursy, w których nie liczy się sama prędkość. W 2017 i 2018 roku ADAC z partnerami rozgrywał tu eliminacje konkursu „Fahrsicherheits-Profi”, za każdym razem dla 40 kierowców. W 2018 roku jedna z prób polegała na przejeździe przez parkur samochodem o całkowicie zaciemnionych szybach, wyłącznie na podstawie obrazu z kamery.

Z perspektywy kierowcy amatora

Indywidualny kierowca jeździ po pętli w ramach szkolenia. Najbliżej jazdy sportowej jest ADAC Pkw-Perfektions-Training: około 8,25 godziny w grupie do 12 osób, w programie m.in. przypomnienie umiejętności na „Handling-Parcours”, zmiany pasa, częściowo z prędkościami jak na drodze krajowej, techniki pokonywania zakrętów i ponowna jazda po parkurze z nowymi umiejętnościami, przy komentarzach trenera przez radio. Warunkiem jest ADAC Pkw-Intensiv-Training albo Pkw-Training Young Drivers only ukończone nie dawniej niż trzy lata wcześniej, z dyplomem do okazania. Cennik podaje 219 euro. W sklepie internetowym najbliższe terminy to 23 października 2026 roku (209 euro), 23 kwietnia i 1 maja 2027 roku (po 219 euro). Operator nie łączy wprost nazwy „Handling-Parcours” z modułem 5; to jedyny moduł ośrodka, który w opisie służy właśnie do ćwiczenia prowadzenia auta.

Kierowca z Polski musi przeczytać regulamin, zanim zarezerwuje termin. Uczestnicy jeżdżą zasadniczo własnymi autami, które muszą być dopuszczone do ruchu, ubezpieczone i w pełni zgodne z niemieckimi przepisami StVZO, a zagranicznych rejestracji ośrodek „zasadniczo nie uznaje”. ADAC Nordbayern nie ubezpiecza aut uczestników; można dokupić dzienne ubezpieczenie autocasco z udziałem własnym 500 euro dla aut osobowych, a pasażer, który sam nie jeździ, płaci 30 euro.

Szybszą jazdę po pętli oferują zewnętrzni organizatorzy i kluby. Szkoła besser-sportlich-fahren.de prowadzi Sportfahrertraining z szukaniem idealnej linii „na małej pętli terenu treningowego ADAC w Schlüsselfeld” albo na lotnisku Neuhausen ob Eck. Najmłodszych wprowadza ADAC Nordbayern Slalom Youngster Cup dla kierowców od 14 lat, w dwóch przygotowanych do sportu Oplach Corsa; zajęcia podstawowe sezonu 2026 zaplanowano na 29 marca w Schlüsselfeld. Kluby wynajmują moduły na własne dni testowe. MC Lauf wziął 23 marca 2024 roku pętlę i plac wielofunkcyjny dla swoich członków: na placu stał krótki slalom do rozgrzania opon, na pętli podjazdy i zjazdy przeplatały się z zakrętami o różnych promieniach. Około 17.00 w dniu testowym MC Lauf zaczęło się sprzątanie: pachołki spakowano, a pętlę zamieciono miotłami z kamyków po drobnych wycieczkach w żwir, żeby tuż przed 18.00 opiekun ośrodka mógł ją odebrać.

Kalendarium

• 2009: spór o planowany ośrodek ADAC w Höchstadt an der Aisch, ponad 2500 podpisów pod wnioskiem o referendum.
• 20 stycznia 2010: ADAC Nordbayern rezygnuje z Höchstadt.
• marzec–kwiecień 2010: wybór terenu Schlüsselfeld-Ost, na początku kwietnia trwają prace przygotowawcze.
• 15 września 2011: otwarcie ośrodka.
• 2016: ponad 70 000 uczestników od otwarcia.
• 2017–2018: eliminacje konkursu „Fahrsicherheits-Profi”.
• od 16 marca do 18 maja 2020: zamknięcie z powodu pandemii.
• 12–13 września 2020: rundy mistrzostw Niemiec w slalomie przeniesione z wiosny.
• maj 2021: uruchomienie instalacji fotowoltaicznej.
• październik 2021: finały mistrzostw DMSB w slalomie, tytuł dla Martina Skrzipietza.
• 12–13 kwietnia 2025: dwa slalomy DMSB, w tym runda mistrzostw Niemiec (region Południe).