Nürburgring Nordschleife: od krów landrata Creutza do 5:19,55

W lipcu 1924 roku landrat powiatu Adenau Otto Creutz pojechał z kilkoma radnymi na Eifelrennen, wyścig ADAC rozgrywany od 1922 roku na publicznych drogach koło Nideggen. Wrócił zniechęcony: mimo zapór przez trasę przebiegali widzowie, mieszkańcy i bydło. „Nie pozwolę przecież rozjechać moich krów. Jestem najpierw landratem dla tutejszych chłopów, a dopiero potem dla automobilistów”, miał powiedzieć. Z tego sprzeciwu wziął się pomysł na tor całkowicie oddzielony od ruchu, z wiaduktami i przejazdami, poprowadzony wokół zamku Nürburg. Trzy lata później ta droga miała 22,810 km i nazywała się Nordschleife.

Lokalizacja	Nürburg, powiat Ahrweiler, Nadrenia-Palatynat, Niemcy; tor przebiega przez gminy Adenau, Herresbach, Herschbroich, Meuspath, Müllenbach, Nürburg, Quiddelbach i Wimbach
Typ	stały tor drogowy, pętla północna kompleksu Nürburgring
Długość	20,832 km od przebudowy 2001/2002; 22,810 km w konfiguracji z 1927 r.
Otwarcie	18–19 czerwca 1927 r. (Eifelrennen)
Najwyższy punkt	Hohe Acht, ponad 600 m n.p.m.; najniższy w Breidscheid
Najszybsze okrążenie w weekendzie wyścigowym	6:11,13, Stefan Bellof, Porsche 956, trening do 1000 km Nürburgring, 28 maja 1983 r. (skrócona konfiguracja 20,835 km)
Najszybsze okrążenie w ogóle	5:19,55, Timo Bernhard, Porsche 919 Hybrid Evo, przejazd rekordowy 29 czerwca 2018 r., 20,832 km
Operator	Nürburgring 1927 GmbH & Co. KG
Najważniejsze imprezy	ADAC 24h Nürburgring (od 1970 r.), Nürburgring Langstrecken-Serie (dawniej VLN, od 1977 r.), Touristenfahrten
Status	czynny

Krowy landrata i „pruska Syberia”

Powiat Adenau uchodził w połowie lat 20. za najbiedniejszy w kraju, a całą Eifel nazywano „pruską Syberią”. W sprawozdaniu administracyjnym za 1925 rok zapisano, że powiat, w którym „poza kilkoma kamieniołomami brakuje jakiegokolwiek przemysłu”, ma nadmiar rąk do pracy, bo jałowa ziemia nie jest w stanie wyżywić ludzi. Creutz, landrat od 1924 do 1932 roku, widział w torze dwie rzeczy naraz: sposób na ściągnięcie turystów i poligon dla przemysłu motoryzacyjnego. Do grona pomysłodawców należeli też sołtys Nürburga Hans Pauly, miejscowy piekarz Franz-Xaver Weber i boński kupiec Hans-W. Weidenbrück, który dzierżawił w Nürburgu prawa łowieckie. To Weidenbrück wytyczył podstawowy przebieg trasy po wzgórzach i płaskowyżach wokół zamku.

Piętnastego kwietnia 1925 roku Creutz pojechał do Berlina i przekonał urzędników pruskiego ministerstwa opieki społecznej oraz ministerstwa komunikacji Rzeszy, że tor jest pilnym przedsięwzięciem kryzysowym; KuLaDig nazywa go największym programem robót publicznych Rzeszy. Kosztorys opiewał najpierw na 2,5 mln marek, jeszcze w tym samym roku urósł do 4 mln, a w 1926 roku do 5 mln. Za projektem stało także kolońskie ADAC; według RacingCircuits.info Creutz uzgodnił go z nadburmistrzem Kolonii Konradem Adenauerem, późniejszym kanclerzem. Prace ruszyły 1 lipca 1925 roku, zanim jeszcze 13 sierpnia wpłynęło formalne pozwolenie. Dziesiątego lipca odbyło się na zamku zebranie, na którym około 110 osób, w tym Eifelverein, protestowało przeciwko oszpeceniu krajobrazu; urzędy uznały sprzeciwy za bezprzedmiotowe. Kamień węgielny położono 27 września 1925 roku, a 30 października ustalono nazwę „Nürburg-Ring”, jeszcze z myślnikiem.

Dwa lata budowy

Budowa trwała dwa lata; w szczycie pracowały przy niej tysiące robotników, w większości ręcznie. Gotowy kompleks mierzył 28,265 km i składał się z trzech części: Nordschleife o długości 22,810 km, Südschleife (7,747 km) oraz krótkiej pętli startowej, oficjalnie Start-und-Ziel-Schleife, a potocznie Betonschleife. Do tego dochodził osobny odcinek testowy dla przemysłu, Steilstrecke, ze wzniesieniem o nachyleniu 27 proc. Najdłuższa prosta, z Döttinger Höhe do Tiergarten, miała 2,6 km, najciaśniejszy łuk, Karussell, promień 33 m, a podjazdy sięgały 17 proc. Nordschleife w części biegła śladem istniejących dróg i ścieżek, zwłaszcza między Hatzenbach a Adenauer Forst, natomiast odcinek od Breidscheid do Hedwigshöhe wytyczono od zera. Wzdłuż pętli rozstawiono dziesięć (później szesnaście) budek sędziowskich połączonych telefonem.

Otwarcie nastąpiło 18 i 19 czerwca 1927 roku, kiedy przeniesiono tu Eifelrennen z powiatu Düren. Pierwszego dnia ścigały się motocykle; wygrał Tony Ulmen na Velocette. Drugiego dnia główny wyścig samochodowy na 340 km, czyli 12 okrążeń pełnego kompleksu z pętlą południową, wygrał urodzony w pobliskim Remagen Rudolf Caracciola na Mercedesie w czasie 3:33:21,0, ze średnią około 96 km/h. Gmina Nürburg podaje, że przyjechało 85 000 widzów, większość koleją, rowerem albo pieszo. Angielski dziennikarz obecny przy otwarciu ocenił, że trasę wytyczył chyba „zataczający się, kompletnie pijany olbrzym”.

Rów Caraccioli i pierwszy kamień

Najbardziej rozpoznawalny zakręt Nordschleife powstał z jazdy na skróty. W Karussell Caracciola zwykł zahaczać wewnętrznym kołem o przydrożny rów, co dawało mu nawet dwie sekundy na okrążeniu. Gdy rywale zaczęli go naśladować, w sezonie 1933 rów zalano betonem i tak narodził się pochylony łuk; z czasem betonowy pas poszerzono tak, by mieścił cały samochód. W 2001 roku, w setną rocznicę urodzin kierowcy, zakręt oficjalnie nazwano Caracciola-Karussell.

Pierwsza ofiara pojawiła się rok po otwarciu. Piętnastego lipca 1928 roku Czech Čeněk Junek rozbił Bugatti 35B na odcinku Bergwerk i zginął; dziś przypomina o nim kamień pamiątkowy przed hotelem Dorint. Kolejnych ofiar przybywało. RacingCircuits.info wymienia wśród zabitych na Nordschleife Onofre Marimóna, Petera Collinsa, Carela Godina de Beauforta i Gerharda Mittera. Do 1976 roku na Ringu zginęły dziesiątki kierowców wyścigowych, a tygodnik „Der Spiegel” doliczał do tego 53 turystów, którzy wyjechali na tor własnym autem lub motocyklem, czterech widzów i jednego sędziego. Sam Jochen Rindt po pierwszej jeździe miał powiedzieć: „Naprawdę się bałem”.

Wojna przerwała wyścigi. Hotel przy trybunie służył jako schronienie dla ewakuowanych z bombardowanych miast, a potem jako szpital wojskowy; w niższych pomieszczeniach wieży Mercedesa trzymano bydło. W ostatnich miesiącach walk tor zniszczyły czołgi aliantów. Pierwszy powojenny wyścig odbył się w 1947 roku, na Südschleife; Nordschleife wróciła do użytku w maju 1949 roku, a Formuła 1 przyjechała po raz pierwszy w 1951 roku. Grand Prix Niemiec i Europy z 1954 roku obejrzało według KuLaDig 300 000 widzów.

Bojkot, spychacze i barierki

Do przebudowy z lat 1970–1971 Nordschleife nie miała barier ochronnych, za to miała hopy i pochylone łuki. Pierwsze zmiany były punktowe: w 1967 roku przed prostą startową wstawiono szykanę Hohenrain, bo samochody wychodzące z szybkiego łuku niebezpiecznie zbliżały się do wieży Dunlopa, a w 1969 roku nową aleję serwisową po raz pierwszy oddzielono od toru barierą. To nie wystarczyło. W 1970 roku kierowcy Formuły 1 zbojkotowali tor i Grand Prix Niemiec przeniesiono do Hockenheim.

W lutym 1971 roku na Nordschleife wjechały spychacze. Zamontowano bariery, poszerzono trawiaste pobocza, zlikwidowano hopy w Kesselchen i Brünnchen, wycięto drzewa zasłaniające widoczność. Formuła 1 uznała przebudowę za wystarczającą i wróciła w 1971 roku, na razie na dwa razy po trzy lata; wygrał Jackie Stewart w Tyrrellu, ten sam, który najgłośniej protestował przeciwko niebezpieczeństwom Ringu i któremu Nordschleife zawdzięcza przydomek „Zielone Piekło”. Zimą 1972/73 przebudowano mosty w Hatzenbach i Breidscheid, tak by tor przechodził pod nimi pełną szerokością. Po tych pracach Nordschleife mierzyła 22,835 km.

Drugie okrążenie, Bergwerk

Latem 1976 roku kończył się kontrakt Formuły 1 z Nürburgringiem. Przed wyścigiem Niki Lauda mówił otwarcie, że połączenie Nordschleife z bolidami F1 jest po prostu zbyt niebezpieczne i że powinno się odstąpić od startu; w weekend wyścigowy część kibiców odnosiła się do niego z tego powodu wrogo. Pierwszego sierpnia, na drugim okrążeniu, jego Ferrari 312T2 wypadło z lewego łuku przed odcinkiem Bergwerk, przebiło siatki, uderzyło w skarpę i płonąc wróciło na tor, gdzie nie zdołały go ominąć kolejne samochody. Nieprzytomnego Laudę wyciągnęli z ognia inni kierowcy. Wyścig wznowiono, a Lauda kilka tygodni później wrócił do ścigania i o włos przegrał tytuł mistrza świata.

Operator toru prostuje dziś legendę, jakoby to wypadek Laudy sam z siebie zakończył erę Grand Prix na Nordschleife. Decyzję podjęto dopiero w marcu 1977 roku, podczas inspekcji trasy z udziałem przedstawicieli kierowców F1. RacingCircuits.info dodaje do tego potrzeby telewizji i logistykę: na 14-milowej pętli nie dało się skutecznie rozstawić sędziów i pomocy medycznej. Inne serie zostały dłużej. W 1981 roku podczas 1000 km zginął Herbert Müller, który uderzył w ziemny wał w Kesselchen, unikając wirującego samochodu. Ostatni wyścig na starej pętli z historyczną aleją serwisową rozegrano w październiku 1982 roku, a w listopadzie spychacze zburzyły boksy i Nordkehre, by stworzyć nowe połączenie od Hohenrain. Budowa krótkiej pętli Grand Prix trwała od listopada 1981 do 12 maja 1984 roku; wyścig otwarcia na lekko zmodyfikowanych seryjnych Mercedesach wygrał mało jeszcze znany Ayrton Senna, a wśród uczestników był Lauda. Nowa pętla ma własną opowieść; Nordschleife została przy niej jako miejsce wyścigów długodystansowych i jazd turystycznych.

Dziewięćdziesiąt dziewięć samochodów o zmroku

W latach 1967–1969 ADAC Nordrhein organizował na Nordschleife 24-godzinne próby wytrzymałościowe, które tak spodobały się zespołom, że w 1969 roku ogłoszono plan prawdziwego wyścigu. Premiera w 1970 roku zgromadziła 99 samochodów. Wygrał dziewiętnastoletni Hans-Joachim „Striezel” Stuck w parze z Clemensem Schickentanzem na BMW zespołu Koepchen. W 1973 roku spróbowano formatu osiem godzin jazdy, osiem przerwy, osiem jazdy, z lunaparkiem dla widzów; wygrał wtedy Niki Lauda z Hansem-Peterem Joistenem na BMW 3.3 CSL w barwach Jägermeistera. Kryzys paliwowy odwołał edycje 1974 i 1975, a przebudowa toru edycję 1983; od 1984 roku wyścig jedzie po połączeniu pętli Grand Prix i Nordschleife.

Kronika ADAC pełna jest liczb, które gdzie indziej byłyby nie do pomyślenia. W 1999 roku, po liberalizacji regulaminu, zgłoszono 201 załóg i część zgłoszeń trzeba było odrzucić; w 2007 roku wystartowały 224 samochody. W 1998 roku BMW 320d odniosło pierwsze na świecie zwycięstwo diesla w wyścigu 24-godzinnym, przed 63 000 widzów. W 1996 roku Sabine Schmitz, wówczas jeszcze Reck, jako pierwsza kobieta wygrała wyścig, razem z Johannesem Scheidem i Hansem Widmannem; rok później powtórzyła sukces. W 2021 roku pierwszy lewy zakręt Nordschleife, dawną Nordkehre za odcinkiem T13, nazwano jej imieniem. Rekord dystansu należy do Audi R8 zespołu Phoenix z 2014 roku: 159 okrążeń, 4035,102 km. Najbliższy finisz przyniósł rok 2016, gdy dwa Mercedesy zaczęły ostatnie okrążenie w odstępie 0,78 s, a Maro Engel wyprzedził Christiana Hohenadela w Ravenol-Kurve; na mecie różnica wyniosła 5,697 s.

Wyścig ma też ciemniejsze karty. W marcu 2015 roku, podczas pierwszej rundy VLN, Nissan GT-R GT3 Janna Mardenborougha poderwał się na szczycie Flugplatz i wpadł w strefę dla widzów; jeden z nich zmarł. DMSB zawiesił licencję Nordschleife dla najszybszych klas, a po jej przywróceniu wprowadzono strefy ograniczonej prędkości: 200 km/h w Flugplatz, Schwedenkreuz i Antoniusbuche oraz 250 km/h na Döttinger Höhe. Te limity obowiązywały też podczas 24h w 2015 roku, po raz pierwszy w historii wyścigu. Na sezon 2016 wyrównano nawierzchnię w Quiddelbacher Höhe i Flugplatz oraz zmieniono rozmieszczenie stref kibiców.

Puchar, który został serią

Rok po tym, jak Formuła 1 jechała tu po raz ostatni, na Nordschleife narodziła się seria dla amatorów. W 1976 roku powstała Veranstaltergemeinschaft Langstreckenpokal Nürburgring, w skrócie VLN, wspólnota organizatorów pucharu długodystansowego, pomyślana jako platforma zarówno dla zespołów zawodowych, jak i ambitnych amatorów. Pierwszy wyścig odbył się 23 kwietnia 1977 roku; organizował go Auto-Sport-Club Ahrweiler w ADAC, a wygrali Matthias Schneider i Franz-Rudolf Ubach na Fordzie Escorcie RS 2000. W pierwszych trzynastu sezonach najczęściej wygrywały Volkswageny (397 zwycięstw) i Fordy (284); dziś prowadzą BMW i Porsche. Dziś za skrótem VLN stoi osiem klubów: ADAC Nordrhein, MSC Adenau, MSC Sinzig, MSC Ruhr-Blitz Bochum, AC Altkreis Schwelm, Düsseldorfer Automobil- und Motorsport-Club 05, Rheydter Club für Motorsport i Motor-Club Roetgen. Do marca 2019 roku rozegrano 421 wyścigów.

W 2020 roku seria zmieniła nazwę na Nürburgring Langstrecken-Serie, NLS, ale koncepcja została: kilka rund w sezonie, zwykle czterogodzinnych, na połączeniu Nordschleife z pętlą Grand Prix, w jednym stawce od seryjnych małych aut po GT3. Czternastego marca 2026 roku ruszył pięćdziesiąty sezon. Producenci traktują te wyścigi jako platformę testową, a wielu późniejszych kierowców fabrycznych zaczynało właśnie tutaj.

6:11,13 i 5:19,55

Dwudziestego ósmego maja 1983 roku, w treningu do ostatniego rozgrywanego na Nordschleife wyścigu 1000 km, Stefan Bellof przejechał okrążenie fabrycznym Porsche 956 w 6:11,13. Z powodu trwającej budowy pętla była skrócona do 20,835 km, a średnia wyniosła 202,07 km/h. Wynik osiągnięto w ruchu, w weekend wyścigowy, samochodem zgodnym z regulaminem, i nikt później nie mógł go regularnie pobić, bo takich kategorii już na Nordschleife nie dopuszczano. W 2013 roku, w trzydziestą rocznicę, fragment Pflanzgarten nazwano Stefan-Bellof-S.

Rekord przetrwał 35 lat i 31 dni. Rankiem 29 czerwca 2018 roku Timo Bernhard przejechał pełne 20,832 km w Porsche 919 Hybrid Evo w 5:19,55, ze średnią 233,8 km/h i prędkością maksymalną 369,4 km/h. Samochód był wyzwoloną z regulaminu WEC wersją prototypu, który trzykrotnie wygrał Le Mans: 1160 KM mocy systemowej, 849 kg, aktywna aerodynamika z ponad 50 proc. większym dociskiem. „Dziś moje uznanie dla jego wyczynu, osiągniętego ówczesną techniką, jeszcze wzrosło”, mówił Bernhard o Bellofie. KuLaDig cytuje przy tej okazji „auto motor und sport”: puryści i historycy wyścigów rekordu z laboratoryjnych warunków raczej nie uznają.

Operator pisze, że asfalt przez Eifel od niemal stulecia jest probierzem dla producentów z całego świata, i przywołuje hasło „Jeder lobt, was Nürburgring erprobt” („każdy chwali to, co Nürburgring wypróbował”). Od sezonu 2019 rekordy okrążenia są oficjalnie protokołowane, potwierdzane i publikowane przez Nürburgring: liczy się pełne okrążenie 20,832 km z lotnego startu, mierzone od linii startu i mety na odcinku T13, z certyfikowanym pomiarem czasu, w obecności notariusza, a w przypadku aut seryjnych po sprawdzeniu stanu fabrycznego przez niezależną organizację. Samochody klasyfikuje się według kategorii Federalnego Urzędu ds. Ruchu Drogowego.

Bilet za okrążenie

Nordschleife od pierwszych lat służyła też jako droga turystyczna, a po otwarciu pętli Grand Prix w 1984 roku zyskała na tym jeszcze więcej. Kiedyś okrążenie kosztowało 4 marki; w 2019 roku 25 euro w tygodniu i 30 euro od piątku do niedzieli. W 1998 roku na prostej Döttinger Höhe zbudowano kompleks Grüne Hölle z restauracją, parkingiem i bramkami biletowymi, przez co pełne okrążenie bez zwolnienia nie jest już możliwe. Amatorzy mierzą sobie czas „od mostu do bramownicy” (Bridge to Gantry), czego operator nie pochwala. Podczas Touristenfahrten obowiązuje kodeks drogowy, zakaz wyprzedzania z prawej strony, zakaz jazdy po stwierdzeniu wycieku płynów lub po kolizji oraz limit hałasu 130 dB(A). Pojazdy, które konstrukcyjnie lub ze względu na stan techniczny nie osiągają 130 km/h, a także quady, nie są dopuszczane; zabronione są zdjęcia i filmowanie oraz komercyjne przejazdy taksówkowe. Statystyka ofiar wśród turystów z 1976 roku pokazuje, że te przepisy nie wzięły się znikąd.

Właściciel zmieniał się częściej niż układ zakrętów. Spółki operatorskie, należące w większości do kraju związkowego Nadrenia-Palatynat i powiatu Ahrweiler, ogłosiły upadłość w maju 2013 roku po tym, jak projekt „Nürburgring 2009”, park rozrywki z centrum handlowym, pochłonął ponad 300 mln euro z pieniędzy publicznych. Jedenastego marca 2014 roku majątek kupiła grupa capricorn, a w październiku tego samego roku jej 77-procentowy udział przejął rosyjski przedsiębiorca farmaceutyczny Wiktor Charitonin. Dziś tor prowadzi Nürburgring 1927 GmbH & Co. KG. Od 1927 roku w Eifel zmieniło się prawie wszystko poza samą pętlą: w 2027 roku Nordschleife skończy sto lat, a w kalendarzu operatora na ten rok figuruje już ankieta zapotrzebowania na terminy torowe.

Kalendarium

• 1924: landrat Otto Creutz i radni z Adenau oglądają Eifelrennen koło Nideggen; rodzi się pomysł toru oddzielonego od ruchu.
• 1925: 15 kwietnia narada w Berlinie; 1 lipca początek prac; 27 września kamień węgielny; 30 października nazwa „Nürburg-Ring”.
• 1927: 18–19 czerwca otwarcie z Eifelrennen; wygrywają Tony Ulmen (motocykle) i Rudolf Caracciola (samochody); 85 000 widzów.
• 1928: 15 lipca ginie Čeněk Junek, pierwsza ofiara toru.
• 1933: rów w Karussell zalany betonem.
• 1947: pierwszy powojenny wyścig na Südschleife; 1949 powrót ścigania na Nordschleife; 1951 pierwsze Grand Prix Formuły 1.
• 1967: szykana Hohenrain; 1969 nowa aleja serwisowa z barierą.
• 1970: bojkot Formuły 1; 1971 przebudowa z barierami i powrót F1.
• 1970: pierwsze 24h Nürburgring, 99 samochodów, zwycięstwo Stucka i Schickentanza.
• 1976: 1 sierpnia wypadek Laudy przed Bergwerk; marzec 1977 decyzja o końcu F1 na Nordschleife.
• 1977: 23 kwietnia pierwszy wyścig VLN.
• 1982: październik, ostatni wyścig na starej pętli; listopad, rozbiórka boksów i Nordkehre.
• 1983: 28 maja Bellof, 6:11,13.
• 1984: 12 maja otwarcie pętli Grand Prix; 24h na połączonym torze.
• 1998: kompleks Grüne Hölle na Döttinger Höhe.
• 2001/2002: ostatnia większa przebudowa; Nordschleife mierzy 20,832 km.
• 2013: upadłość spółek operatorskich; 2014 sprzedaż grupie capricorn i przejęcie udziałów przez Charitonina.
• 2015: wypadek w Flugplatz, śmierć widza, strefy ograniczonej prędkości.
• 2018: 29 czerwca Bernhard, 5:19,55.
• 2019: Nürburgring zaczyna oficjalnie protokołować rekordy okrążenia.
• 2020: VLN zmienia nazwę na NLS.
• 2021: 18 czerwca Sabine-Schmitz-Kurve.
• 2026: 14 marca początek 50. sezonu NLS.